Słownik pojęć

  Z
Zabór, przywłaszczenie, zawłaszczenie

Na gruncie ogólnego języka polskiego słowa: „zabór”, „przywłaszczenie”, „zawłaszczenie” są w stosunku do siebie synonimiczne. Natomiast na gruncie języka prawnego i prawniczego są to pojęcia mające odmienne znaczenie. Każde z pojęć oscyluje wokół znaczenia odebrania komuś czegoś bądź niezwrócenia czegoś komuś pomimo powinności oddania lub pozostawienia czegoś niczyjego sobie z wolą bycia właścicielem. 

Zachowek

Instytucja prawa spadkowego. Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału. 

Zadatek

Jest to suma pieniężna lub rzecz, którą jedna ze stron daje drugiej przy zawarciu umowy i ma to znaczenie, że w razie niewykonania umowy przez jedną ze stron druga strona może bez wyznaczania dodatkowego terminu od umowy odstąpić i otrzymany zadatek zachować, a jeżeli sama go dała może żądać sumy dwukrotnie wyższej.

Zakaz konkurencji

Zakaz konkurencji to pojęcie, które występuje zarówno w obszarze prawa publicznego, jak i prywatnego, w tym w obu regulacjach dotyczących nieuczciwej konkurencji. Ponadto oczywiście w kodeksie pracy i szeregu szczególnych regulacji branżowych lub dotyczących zatrudniania w różnych formach pracowników lub specjalistów o szczególnych kompetencjach. Z zakazem konkurencji, co do zasady mamy do czynienia jako wprowadzanym i stanowionym prawem powszechnym, jak i tym, którym źródłem są kontrakty, umowy. 

Zaliczka

W ujęciu kodeksu cywilnego, jeżeli wykonanie umowy czy zlecenia wymaga wydatków, dający zlecenie powinien na żądanie przyjmującego udzielić mu odpowiedniej zaliczki.

Zaliczka na koszty usługi/zlecenia

Zgodnie z przepisem art. 743 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r. poz. 380 ze zm., dalej Kc) jeżeli wykonanie zlecenia wymaga wydatków, dający zlecenie powinien na żądanie przyjmującego udzielić mu odpowiedniej zaliczki.

Zaliczka na poczet ceny

Zaliczka na poczet ceny stanowi część należności z tytułu sprzedaży, dostawy czy świadczenia usług, która jest uiszczana jeszcze przed dokonaniem sprzedaży, dostawy, czy świadczenia usług. Zaliczka stanowi zazwyczaj część ostatecznej ceny z tytułu wykonania świadczenia, zobowiązania, które ma zostać zrealizowane. 

Zaliczka na podróż służbową

Zgodnie z art. 775 § 1 k.p. pracownikowi wykonującemu na polecenie pracodawcy zadanie służbowe poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy, lub poza stałym miejscem pracy przysługują należności na pokrycie kosztów związanych z podróżą służbową. 

Zaliczka na wydatki administracyjne

Pracownik może otrzymać zaliczki pieniężne na wydatki administracyjne/ reprezentacyjne.

Zaliczka na wydatki administracyjne/ reprezentacyjne jest określana w ramach regulacji wewnętrznych przedsiębiorcy/spółki/działalności. Nie jest to zaliczka obejmowana art. 743 k.c.

Zamiana

Przez umowę zamiany każda ze stron zobowiązuje się przenieść na drugą stronę własność rzeczy w zamian za zobowiązanie się do przeniesienia własności innej rzeczy.
Kodeks cywilny 603

Zamówienie publiczne

„Zamówieniem publicznym” zgodnie z art. 2 pkt 13 Ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (t.j.: Dz. U. 2013 poz. 907) – dalej jako: Ustawa – jest umowa odpłatna zawierana między zamawiającym a wykonawcą, której przedmiotem są usługi, dostawy lub roboty budowlane.

Zarządzanie logistyczne

Organizacja efektywnego pod względem kosztów przepływu surowców, produkcji w toku, wyrobów gotowych i związanych z tym przepływem informacji z miejsca pochodzenia do miejsca konsumpcji w celu zaspokojenia potrzeb konsumenta; proces wdrażania, planowania i kontroli odbywający się w sposób efektywny i minimalizujący koszty procesów przepływu i magazynowania surowców, wszelkiego rodzaju dóbr i towarzyszącej im odpowiedniej informacji od punktu pochodzenia do punktu konsumpcji w celu jak najlepszego dostosowania do potrzeb klienta i ich zaspokojenia.

Zarządzanie przez cele

(ZPC, ang. Management by Objectives, MBO) jest metodą budowania spójnego zbioru celów dla wszystkich komórek i uczestników organizacji oraz oceny poziomu ich wykonywania. Przełożony i jego podwładni mają być zgodni co do celów, jakie będą obowiązywać podwładnych w założonym czasie. W tym modelu przełożony w kontaktach z podwładnym występuje raczej w charakterze doradcy, nie szefa.

Zarządzanie przez wyjątki

(ang. management by exception) - System zarządzania, w którym ustala się standardy (normy) dla różnych operacji, z którymi porównuje się faktyczne wyniki. Różnice (odchylenia) między tymi wielkościami uznane za istotne są przedmiotem zainteresowania zarządu przedsiębiorstwa i podejmowania działań zaradczych.

Zarządzanie przez wyniki

Zarządzanie przez wyniki zwane także zarządzaniem przez rezultaty, polega na koncentrowaniu się na realizacji konkretnych celów i zadań sformułowanych dla poszczególnych działów, komórek firmy, które są źródłem największych zysków. Główny nacisk położony jest na osiągniecie wyników, a nie na sposób realizacji celów i zadań.

Zasada Pareta 80/20

Zasada opisująca wiele zjawisk z dziedziny zarządzania i ekonomii. Zakłada, że tylko ok. 20% działań (zasobów) daje 80% uzyskanych efektów. Pozostałe 80% działań daje tylko 20% efektów.

Zasada pozwala ustalić priorytety, przesłanki działań oraz ułatwia organizację czasu w wyborach, środków zespołów ludzkich przez co osiąga się maksymalne wyniki w minimalnym czasie.

Zasiedzenie

Zasiedzenie (art. 172 k.c. i nast.) - jest sposobem nabycia prawa własności nieruchomości lub rzeczy ruchomych przez osobę, która nimi faktycznie władała przez określony prawem czas, nie będąc ich właścicielem. Nabycie prawa własności nieruchomości następuje po upływie dwudziestu lat nieprzerwanego posiadania chyba, że nastąpiło ono w złej wierze, wtedy posiadacz nabywa własność po upływie trzydziestu lat, takiego posiadania. Natomiast nabycie prawa własności rzeczy ruchomej następuje po upływie trzech lat nieprzerwanego posiadania w dobrej wierze.

Zastaw

W celu zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności, można rzecz ruchomą obciążyć prawem, na mocy którego wierzyciel będzie mógł dochodzić zaspokojenia z rzeczy bez względu na to czyją stała się własnością i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela rzeczy. Jest to umowne prawo ograniczone.
Kodeks cywilny Art. 306

Zastaw na prawach

Przedmiotem zastawu mogą być także prawa, a ściślej nie tylko rzeczowe składniki majątku lecz także niematerialne składniki majątku (akcje, udziały, prawa autorskie, patenty). Przedmiotem zastawu na prawach mogą być tylko majątkowe prawa zbywalne.
Kodeks cywilny Art. 327 - 335

Zbiór danych osobowych

Zbiór danych osobowych – dalej jako: zbiór – zgodnie z art. 7 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (t.j. Dz. U. 2014 poz. 1182) to: „każdy posiadający strukturę zestaw danych o charakterze osobowym, dostępnych według określonych kryteriów, niezależnie od tego, czy zestaw ten jest rozproszony lub podzielony funkcjonalnie”. Cechą wyróżniającą zbiór danych od innego zestawu danych osobowych jest zatem struktura, czyli takie uporządkowanie, które daje możliwość wyszukania konkretnych danych osobowych według określonego kryterium.

Zdolność do czynności prawnej

Zdolność doskutecznego dokonywania czynności prawnych, nabywania praw i zaciągania zobowiązań, czyli zawierania umów i składania oświadczeń woli, wywołujących skutki prawne.
Kodeks cywilny Art. 11.

Zdolność prawna

Kodeks cywilny nie zawiera definicji zdolności prawnej, jednak utrwalona w doktrynie definicja nie budzi wątpliwości; zdolność prawna to właściwość osób bycia podmiotem praw i obowiązków.

Zdolność prawna obejmuje zarówno sferę publiczno-prawną, jak i cywilnoprawną, a więc podmiotowość w stosunkach publicznych, jak i cywilnych.

Zlecenie

Przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. W braku odmiennej umowy zlecenie obejmuje umocowanie do wykonania czynności w imieniu dającego zlecenie. Przepis ten nie uchybia przepisom o formie pełnomocnictwa
art. 734 k.c.

Znak towarowy

Prawo własności przemysłowej Art. 120. 1. Znakiem towarowym może być każde oznaczenie, które można przedstawić w sposób graficzny, jeżeli oznaczenie takie nadaje się do odróżnienia towarów jednego przedsiębiorstwa od towarów innego przedsiębiorstwa. Znakiem towarowym, w rozumieniu może być w szczególności wyraz, rysunek, ornament, kompozycja kolorystyczna, forma przestrzenna, w tym forma towaru lub opakowania, a także melodia lub inny sygnał dźwiękowy.

Zobowiązania finansowe

Zobowiązania finansowe to umowne zobowiązania do:
a)przekazania środków pieniężnych lub innych aktywów finansowych innej jednostce gospodarczej lub;
b) wymiany instrumentów finansowych z inną jednostką gospodarczą na potencjalnie niekorzystnych warunkach

Zobowiązanie

Zobowiązanie polega na tym, że wierzyciel może żądać od dłużnika świadczenia, a dłużnik powinien świadczenie spełnić. Świadczenie może polegać na działaniu albo na zaniechaniu.
Kodeks cywilny Art. 353

Zobowiązanie przemienne

Jest to zobowiązanie, którego wykonanie może nastąpić przez spełnienie jednego z kilku świadczeń, zależnie od wyboru osoby do tego uprawnionej. Jest nią dłużnik, chyba że z czynności prawnej, z ustawy lub z okoliczności wynika, iż uprawnionym jest wierzyciel bądź osoba trzecia. Wyboru świadczenia dokonuje się przez złożenie oświadczenia drugiej stronie, która może wyznaczyć na to termin i po bezskutecznym jego upływie uprawnienie dokonania wyboru przechodzi na druga stronę.
Kodeks cywilny Art. 365

Zwolnienie z długu

Zgodnie z Ustawą z dnia 23 kwietnia 1964 r. (Dz.U 2017, poz. 459) Kodeks cywilny, art. 508 zobowiązanie wygasa, gdy wierzyciel zwolni dłużnika z długu, a dłużnik zwolnienie przyjmie. Zwolnienie z długu następuje na mocy umowy stron pisemnej lub zawartej w sposób dorozumiany. Aby zwolnienie z długu było skuteczne, potrzebne jest zarówno oświadczenie wierzyciela, który zrzeka się przysługującej mu wierzytelności, jak i akceptacja (przyjęcie) tego zwolnienia przez dłużnika. 

Zwyczaj

Zwyczaj nie jest, co prawda pojęciem zdefiniowanym w polskim porządku prawnym, lecz jednak stosowanym w przepisach. Należy je rozumieć jako dostatecznie utrwaloną w danej społeczności praktykę określonego postępowania, która charakteryzuje się już odpowiednio długim okresem stosowania i utrwalonym przekonaniem danej społeczności o potrzebie postępowania w zgodny z nią sposób.

Zwykły zarząd

Do czynności zwykłego zarządu zalicza się wszelkie czynności, mające na celu utrzymanie rzeczy w dotychczasowym stanie oraz zarządzanie nią, dla umożliwienia korzystania z niej i pobierania pożytków.Jeżeli własność rzeczy przysługuje niepodzielnie kilku osobom, do czynności zwykłego zarządu rzeczą wspólną potrzebna jest zgoda większości współwłaścicieli.
Kodeks cywilny Art. 199 i dalsze

Zarządca

Pojęcie „zarządca” wywodzi się z ustaw o Prawie upadłościowym i Prawie restrukturyzacyjnym. Aktualnie stosuje to pojęcie ustawa Prawo restrukturyzacyjne, która reguluje postępowania naprawcze. Postępowania te przeprowadza się w celu uniknięcia ogłoszenia upadłości na drodze zawarcia przez dłużnika (przedsiębiorcę) układu z wierzycielami. Restrukturyzację można przeprowadzić m. in. w ramach postępowania sanacyjnego, w którym to właśnie występuje zarządca.

Zajęcie (cywilne postępowanie egzekucyjne)

Zajęcie w procedurze cywilnej opisywane jest przy okazji instytucji zabezpieczenia oraz jako jedna z podstawowych czynności organów w postępowaniu egzekucyjnym, zmierzająca do pozyskania środków umożliwiających zaspokojenie roszczeń wierzyciela. Zajęcie przeprowadza się najczęściej w wykonaniu egzekucji ze świadczeń pieniężnych, np.: z ruchomości, wynagrodzenia za pracę, rachunku bankowego, czy innych praw majątkowych.