Słownik pojęć

  Z
Zabór, przywłaszczenie, zawłaszczenie

Na gruncie ogólnego języka polskiego słowa: „zabór”, „przywłaszczenie”, „zawłaszczenie” są w stosunku do siebie synonimiczne. Natomiast na gruncie języka prawnego i prawniczego są to pojęcia mające odmienne znaczenie. Każde z pojęć oscyluje wokół znaczenia odebrania komuś czegoś bądź niezwrócenia czegoś komuś pomimo powinności oddania lub pozostawienia czegoś niczyjego sobie z wolą bycia właścicielem. Ściślej rzecz biorąc pojęcie „zabór” oraz „przywłaszczenie” używane są głównie przez prawo karne i stanowią znamiona czynów zabronionych (np. kradzież – art. 278 § 1 k.k. oraz przywłaszczenie – art. 284 § 1 k.k). Natomiast pojęcie „zawłaszczenie” właściwe jest głównie prawu cywilnemu (używane jest także na gruncie prawa międzynarodowego publicznego oraz prawa autorskiego).

Zabór rzeczy, to odebranie czegoś komuś, a więc wyjęcie przedmiotu spod władztwa osoby uprawnionej wbrew jej woli, a więc nielegalnie, bezprawnie. W momencie aktu zaboru rzecz nie znajduje się w posiadaniu sprawcy, stan posiadania jest dopiero efektem zaboru. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego - Izba Karna z dnia 18 grudnia 1998 r.; IV KKN 98/98 „Znamiona przestępstwa kradzieży (także kradzieży kwalifikowanej) wyczerpuje bezprawny zabór cudzego mienia, przedstawiającego wartość materialną, w zamiarze przywłaszczenia. Ów zabór mienia następuje bezprawnie, bez żadnej do tego podstawy i bez zgody właściciela lub osoby, od której mienie zabrano.”

Przywłaszczenie tym różni się od kradzieży, że nie ma tutaj elementu zaboru. W doktrynie wskazuje się, że przywłaszczenie nie polega na pozbawia władania osoby uprawnionej, lecz legalnym wejściu w posiadanie danej rzeczy (Konarska-Wrzosek Violetta (red.), Kodeks karny. Komentarz, Lex 2016) i pozostawieniu jej sobie celem władania jak właściciel. W Wyroku z dnia 2 grudnia 2008 r., sygn. akt III KK 221/08 Sąd Najwyższy wskazał, że „Do znamion przywłaszczenia określonego w art. 284 k.k. nie należy zabór rzeczy ruchomej, lecz włączenie do majątku sprawcy legalnie posiadanej cudzej rzeczy (lub prawa majątkowego). Przywłaszczeniem w rozumieniu przywołanego przepisu art. 284 § 1 k.k. jest tylko bezprawne, z wyłączeniem osoby uprawnionej, rozporządzenie rzeczą ruchomą albo prawem majątkowym znajdującymi się w posiadaniu sprawcy, przez włączenie jej do swojego majątku i powiększenie w ten sposób swego stanu posiadania lub stanu posiadania innej osoby albo wykonywanie w inny sposób w stosunku do nich uprawnień właścicielskich, bądź też ich przeznaczenie na cel inny niż przekazanie właścicielowi”. Jednakże w doktrynie[1] wskazuje się, że żadną miarą nie można zgodzić się z poglądem, iż przywłaszczenia można się dopuścić jedynie względem legalnie posiadanej rzeczy ruchomej.

Zawłaszczenie z kolei, na gruncie prawa cywilnego jest jednym ze sposobów pierwotnych nabycia prawa własności. Pod przywołanym pojęciem należy rozumieć objęcie rzeczy niczyjej w posiadanie samoistne. Skutkiem tego objęcia jest właśnie nabycie własności z mocy samego prawa. Zatem dla powstania prawa własności nie są konieczne dodatkowe czynności. Konstrukcja ta została zaczerpnięta z rzymskiego prawa prywatnego. Gaius w Res cottidianae[2] wskazuje, że to, co jest niczyje, zgodnie z naturalnym rozsądkiem może zostać zawłaszczone

Patrz też: Rozbój, kradzież, kradzież rozbójnicza, kradzież z włamaniem, zasiedzenie

--

[1] Sz. Tarapata, Glosa do Wyroku z dnia 2 grudnia 2008 r., sygn. akt III K 221/08, Czasopismo Prawa karnego i nauk penalnych Rok XV: 2011, z. 4  ISSN 1506-1817

[2] Digesta Justyniańskie – D. 41.1.3.pr [za:] Zawłaszczenie jako sposób nabycia terytorium państwowego – ewolucja doktryny i praktyki, Roczniki Nauk Prawnych Tom XXIV, numer 4 – 2014

Zachowek

Instytucja prawa spadkowego. Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.
Kodeks cywilny Art. Art. 991

Zadatek

Jest to suma pieniężna lub rzecz, którą jedna ze stron daje drugiej przy zawarciu umowy i ma to znaczenie, że w razie niewykonania umowy przez jedną ze stron druga strona może bez wyznaczania dodatkowego terminu od umowy odstąpić i otrzymany zadatek zachować, a jeżeli sama go dała może żądać sumy dwukrotnie wyższej. W razie wykonania umowy zadatek powinien być zaliczony na poczet świadczenia strony, która go dała, a jeżeli jest to niemożliwe powinien być zwrócony. W razie rozwiązania umowy lub niewykonania jej wskutek okoliczności, za które żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności lub ponoszą ją obie strony, zadatek powinien być zwrócony.Jest to instytucja prawa zobowiązań.
Kodeks cywilny Art. 394.

Zakaz konkurencji

Zakaz konkurencji to pojęcie, które występuje zarówno w obszarze prawa publicznego, jak i prywatnego, w tym w obu regulacjach dotyczących nieuczciwej konkurencji. Ponadto oczywiście w kodeksie pracy i szeregu szczególnych regulacji branżowych lub dotyczących zatrudniania w różnych formach pracowników lub specjalistów o szczególnych kompetencjach. Z zakazem konkurencji, co do zasady mamy do czynienia jako wprowadzanym i stanowionym prawem powszechnym, jak i tym, którym źródłem są kontrakty, umowy. Tak więc zakaz konkurencji może wynikać konkretnej sytuacji, dla konkretnej osoby wprost z przepisów prawa, jak też jego źródłem może być wyłącznie konkretna umowa. Do tych wynikających wprost z przepisu prawa zalicza się zakazy konkurencji wynikające z tajemnic zawodowych i z przepisów ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, jak i z szeregu przepisów branżowych. Zakazu konkurencji nie można mylić z ograniczeń dysponowania określonymi dobrami, wynikających z praw podmiotowych skutecznych erga omnes, czyli wobec wszystkich np. tzw. „własność przysługująca z praw autorskich”, czy „własności przemysłowej”, gdzie korzystanie z cudzego dorobku intelektualnego lub też nawet własnego, ale do których to wytworów prawa majątkowego przenieśliśmy na nabywcę, a więc sami już nie możemy korzystać, gdyż będzie to w zbiegu jednocześnie naruszenie praw własności intelektualnej i często czyn nieuczciwej konkurencji.

Zakaz konkurencji pracowniczy – to umowa pisemna pod rygorem nieważności, zawarta pomiędzy pracownikiem, a pracodawcą, która zobowiązuje pracownika do niewykonywania działalności konkurencyjnej wobec pracodawcy, ani też świadczenia pracy w ramach stosunku pracy lub na innej podstawie na rzecz podmiotu prowadzącego taką działalność (art. 1011 § 1 k.p.).

Trzeba tu pamiętać, że ta regulacja nie dotyczy zleceniobiorców i wykonawców umów o dzieło. Można jednak odpowiednio, dobrowolnie i swobodnie kształtować takie umowy również ze stronami umów cywilnoprawnych.

Umowa o zakazie konkurencji może dotyczyć zarówno okresu wykonywania pracy u danego pracodawcy – jak i okresu po rozwiązaniu stosunku pracy. Co do zakazu w trakcie trwania stosunku pracy ustawodawca nie wprowadził żadnych ograniczeń – pracodawca może zawrzeć taką umowę z każdym pracownikiem. Natomiast co do sytuacji po ustaniu zatrudnienia zakaz konkurencji może dotyczyć jedynie tych pracowników, którzy mieli dostęp do szczególnie ważnych informacji, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę (art. 1012 § 2 k.p.). W przeciwieństwie do umowy o zakazie konkurencji obowiązującej po ustaniu stosunku pracy, przepisy kodeksu pracy nie przewidują dla pracownika z tytułu umownego zakazu prowadzenia przez niego działalności konkurencyjnej w czasie trwania stosunku pracy żadnych dodatkowych świadczeń. Istnieje jednak możliwość ich wprowadzenia, a takie postanowienia, jako korzystniejsze od przepisów prawa pracy będą stosowane.

W przypadku umowy o zakazie konkurencji obowiązującej po zakończeniu umowy o pracę - pod rygorem jej nieważności należy określić czas trwania zakazu konkurencji oraz wysokość należnego pracownikowi odszkodowania. Odszkodowanie to będzie należne przez cały czas obowiązywania umowy, bez względu na to, czy pracownik w okresie trwania zakazu prowadzenia działalności konkurencyjnej podejmie inną, nie konkurencyjną pracę. Również wynagrodzenie osiągane z tytułu tej pracy nie będzie miało znaczenia dla zobowiązania pracodawcy. Wysokość należnego pracownikowi odszkodowania jest regulowana wolą stron zawierających umowę o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy. Kodeks pracy ustala jedynie granicę minimalnego odszkodowania, które nie może być niższe od 25% otrzymywanego przed ustaniem stosunku pracy wynagrodzenia (art. 1012 § 3 k.p.). Sposób wypłaty odszkodowania jest pozostawiony woli stron. Może być ono wypłacone jednorazowo w formie zryczałtowanej, a także, zgodnie z treścią omawianego przepisu, w miesięcznych ratach.

Umowa o zakazie konkurencji (tzw. klauzula lojalnościowa) powinna być formułowana na podstawie poniższych zasad (tak wyrok SN z 2 grudnia 2010 r., II PK 134/10):

a) pracodawca obowiązany jest do dokładnego określenia i wypełnienia treścią zakazu konkurencji, gdyż brak sprecyzowania warunków może spowodować nieważność umowy o zakazie konkurencji;

b) pracodawca zobligowany jest do ustalenia granic, w których pracownik ma swobodę działania po zakończeniu współpracy;

c) zakres zakazu konkurencji może być skonkretyzowany w odniesieniu do:

- zadań wykonywanych przez podwładnego,

- szczególnie ważnych informacji, jakie uzyskiwał,

- rodzaju działalności prowadzonej przez pracodawcę (faktycznej lub wskazanej we właściwym rejestrze).

Przyjmuje się przy tym, że np. klauzula lojalnościowa wiążąca menedżerów wysokiego szczebla może być bardziej ogólna, bowiem zbytnia dokładność grozi tu pominięciem informacji, których ujawnienie mogłoby narazić firmę na szkodę (wyrok SN z 19 maja 2004, I PK 543/03).

Pracodawca nie może jednak zabronić pracownikowi jakiejkolwiek działalności, gdyż wiązałoby się to z ograniczeniem wolności wyboru i wykonywaniem zawodu oraz wyborem miejsca pracy i wolności działalności gospodarczej, które są standardami gwarantowanymi przez konstytucję (art. 65 i art. 20 Konstytucji RP).

Co do czynów nieuczciwej konkurencji czyli naruszenia zakazów zawartych w prawie powszechnym to reguluje je ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. W jej katalogu czynami takimi są w szczególności: wprowadzające w błąd oznaczenie przedsiębiorstwa, fałszywe lub oszukańcze oznaczenie pochodzenia geograficznego towarów albo usług, wprowadzające w błąd oznaczenie towarów lub usług, naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa, nakłanianie do rozwiązania lub niewykonania umowy, naśladownictwo produktów, pomawianie lub nieuczciwe zachwalanie, utrudnianie dostępu do rynku, przekupstwo osoby pełniącej funkcję publiczną, a także nieuczciwa lub zakazana reklama, organizowanie systemu sprzedaży lawinowej oraz prowadzenie lub organizowanie działalności w systemie konsorcyjnym.

W przypadku umów zlecenia czy o inne usługi można klauzule konkurencji zawierać w umowach podstawowych, jak też odrębne umowy w tym zakresie. Jednak i tu trzeba pamiętać o wolnościach i prawach konstytucyjnych. Tak więc nie można pozbawić możliwości wykonywania zawodu lub działalności gospodarczej.

Podstawa prawna:

  1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483).
  2. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. 2014 poz. 1502).
  3. Ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (t.j. Dz.U. 2003 nr 153 poz. 1503).
Zaliczka

W ujęciu kodeksu cywilnego, jeżeli wykonanie umowy czy zlecenia wymaga wydatków, dający zlecenie powinien na żądanie przyjmującego udzielić mu odpowiedniej zaliczki.
Jeżeli wskutek okoliczności, za które żadna ze stron odpowiedzialności nie ponosi, stronaktóra zobowiązana była do dostarczenia przedmiotu umowy, dysponowała przedmiotem umowy obowiązana jest tylko do zwrotu pobranych zaliczek i kredytów bankowych. W umowie strony mogą zastrzec korzystniejsze warunki zwrotu zaliczek i kredytu.
Kodeks cywilny Art. 622, 743.

Zaliczka na koszty usługi/zlecenia

Zgodnie z przepisem art. 743 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r. poz. 380 ze zm., dalej Kc) jeżeli wykonanie zlecenia wymaga wydatków, dający zlecenie powinien na żądanie przyjmującego udzielić mu odpowiedniej zaliczki.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 742 Kc, dający zlecenie powinien zwrócić przyjmującemu zlecenie wydatki, które ten poczynił w celu należytego wykonania zlecenia, wraz z odsetkami ustawowymi; powinien również zwolnić przyjmującego zlecenie od zobowiązań, które ten w powyższym celu zaciągnął w imieniu własnym. Zgodnie z komentarzem, zwrot wydatków poniesionych przez przyjmującego zlecenie w celu należytego wykonania zlecenia jest podstawowym obowiązkiem dającego zlecenie. Obowiązek ten ciąży na nim niezależnie od tego, czy zlecenie jest odpłatne. Bez znaczenia jest również, czy dokonanie zleconej czynności przyniosło mu oczekiwany przez niego rezultat, o ile tylko zlecenie zostało wykonane w sposób "należyty", tj. zgodnie z umową i znajdującymi zastosowanie standardami. Kodeks cywilny. Komentarz pod red. dr hab. Konrada Osajdy, stan prawny wrzesień 2016 r., Legalis, komentarz do art. 742 Kc, nb. 1.

Obowiązek udzielenia przyjmującemu zlecenie zaliczki na wydatki związane z wykonaniem zlecenia jest związany z ogólniejszą zasadą pokrywania wydatków przez dającego zlecenie, niezależnie od odpłatnego albo darmego charakteru stosunku zlecenia (art. 742 KC). Zleceniobiorca nie jest zatem obowiązany do "kredytowania" zleceniodawcy w toku realizacji zlecenia. Jeżeli wykonanie zlecenia wymaga wydatków, przyjmujący zlecenie ma prawo żądać zaliczki. Kodeks cywilny. Komentarz pod red. dr hab. Konrada Osajdy, stan prawny wrzesień 2016 r., Legalis, komentarz do art. 743 Kc, nb. 1.

W wyroku z dnia 20 października 2006 r., IV CSK 134/05, LEX, Sąd Najwyższy wskazał, iż jak to określa art. 742 i 743 w zw. z art. 750 k.c., przyjmujący do wykonania usługę nie ma obowiązku wykładania własnych środków lecz powinien otrzymać zaliczkę. Jeśli nie otrzymał zaliczki i na wydatki przeznaczył własne środki to jest uprawniony do niezwłocznego żądania zwrotu tych wydatków. Roszczenie o zwrot staje się wymagalne od momentu, w którym przyjmujący usługę mógł najwcześniej wezwać zlecającego do zwrotu wydatków (art. 120 § 1 k.c. w zw. z art. 455 k.c.).

W przypadku zaliczki na poczet wykonania świadczenia z umowy zawartej przez przedsiębiorcę i podlegającej fakturowaniu VAT należy wystawić fakturę zaliczkową (art. 106a ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, tekst jednolity Dz. U. 2016 r. poz. 710 ze zm.).

Zaliczka na poczet ceny

Zaliczka na poczet ceny stanowi część należności z tytułu sprzedaży, dostawy czy świadczenia usług, która jest uiszczana jeszcze przed dokonaniem sprzedaży, dostawy, czy świadczenia usług. Zaliczka stanowi zazwyczaj część ostatecznej ceny z tytułu wykonania świadczenia, zobowiązania, które ma zostać zrealizowane. Zaliczka może być uiszczana np. w sytuacji, gdy wykonanie zlecenia wymaga wydatków (np. na koszty materiałowe) lub w celu zabezpieczenia realizacji zobowiązania o znacznej wartości.

Zaliczka na poczet ceny jest świadczeniem wzajemnym przed spełnieniem świadczenia z zobowiązania / umowy przez drugą stronę i staje się przychodem przyszłych okresów u otrzymującego zapłatę części ceny.

Zaliczki nie należy mylić z zadatkiem, który w przeciwieństwie do zaliczki został zdefiniowany w kodeksie cywilnym i skutki jego uiszczenia są inne od skutków uiszczenia zaliczki.

W sytuacji, gdy nie dojdzie do zawarcia umowy lub zrealizowania zobowiązania, na poczet którego została wpłacona zaliczka, wówczas zapłacona zaliczka na poczet ceny podlega zwrotowi w wysokości w jakiej została uiszczona jako świadczenie nienależne. Nie zostaje bowiem wówczas osiągnięty zamierzony cel świadczenia zaliczki (art. 410 § 2 k.c.).

Zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 27 listopada 2015 r., sygn. akt VI ACa 1648/14, (LEX 1992957) „umowa sprzedaży jest umową konsensualną, odpłatną (obowiązek zapłaty ceny przez kupującego), dwustronnie zobowiązującą i wzajemną. W razie zatem przesądzenia, że umowa nie została zrealizowana, kwota wpłaconych zaliczek powinna być uznana, ze względu na nieosiągnięcie zamierzonego ich celu za, świadczenie nienależne (art. 410 § 2 k.c.).
Powinno ono być przy tym zwrócone w pełnym zakresie, bez możliwości ograniczenia jego wysokości na podstawie art. 409 k.c. Mimo iż w tego rodzaju przypadkach świadczenie staje się nienależne dopiero z chwilą, w której ostatecznie okaże się, że zamierzony jego cel nie został osiągnięty, wzbogacony powinien się liczyć z obowiązkiem zwrotu już od chwili, w której je otrzymał. Przemawia za tym specyfika tego rodzaju świadczeń nienależnych."

Zaliczka na podróż służbową

Zgodnie z art. 775 § 1 k.p. pracownikowi wykonującemu na polecenie pracodawcy zadanie służbowe poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy, lub poza stałym miejscem pracy przysługują należności na pokrycie kosztów związanych z podróżą służbową. Z tytułu podróży krajowej oraz podróży zagranicznej, odbywanej w terminie i miejscu określonym przez pracodawcę, pracownikowi przysługują:

1) diety;

2) zwrot kosztów:

a) przejazdów,

b) dojazdów środkami komunikacji miejscowej,

c) noclegów,

d) innych niezbędnych udokumentowanych wydatków, określonych lub uznanych przez pracodawcę odpowiednio do uzasadnionych potrzeb.

Wypłata należności na pokrycie tych kosztów może nastąpić w formie zaliczki. Zaliczką jest, kwota wypłacona pracownikowi z przeznaczeniem na wydatki pracodawcy (na poczet wydatków z wiązanych z podróżą służbową), z której musi się on rozliczyć po powrocie z podróży służbowej.

Wysokość oraz warunki ustalania należności przysługujących pracownikowi, zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej, z tytułu podróży służbowej Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej. Przywołane Rozporządzenie stanowi, m.in., że na wniosek pracownika pracodawca przyznaje zaliczkę na niezbędne koszty podróży krajowej w wysokości wynikającej ze wstępnej kalkulacji tych kosztów. Przepisy te należy stosować wprost jedynie do pracowników sfery budżetowej. Jeśli chodzi natomiast o pracowników spoza sfery budżetowej, to rozliczając pobraną przez pracownika zaliczkę na koszty podróży służbowej, należy pamiętać, że dla tych pracowników warunki wypłacania należności z tytułu podróży służbowych określa się w układzie zbiorowym pracy lub regulaminie wynagradzania. Jeśli pracodawca nie jest objęty żadnym z takich aktów, wówczas warunki te powinny być określone w umowie o pracę. Wysokość diet ustalanych w układzie zbiorowym pracy, regulaminie wynagradzania lub w umowie o pracę nie może być niższa od tych, które wynikają z ww. przepisów wykonawczych. Ponadto przepisy te będą miały zastosowanie, jeśli warunków wypłacania należności z tytułu podróży służbowych nie określono w wymienionych wyżej aktach (patrz: Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2007 r.
III PK 90/06.

Patrz też: hasło: zaliczka na wydatki administracyjne

Zaliczka na wydatki administracyjne

Pracownik może otrzymać zaliczki pieniężne na wydatki administracyjne/ reprezentacyjne.

Zaliczka na wydatki administracyjne/ reprezentacyjne jest określana w ramach regulacji wewnętrznych przedsiębiorcy/spółki/działalności. Nie jest to zaliczka obejmowana art. 743 k.c.
To w t.z.w polityce rachunkowości, regulaminie finansowym czy księdze służb lub instrukcji rozliczania wydatków i zaliczek pracowników winny być określony standardy i kompetencje w tym zakresie.

Zaliczka udzielana być może na zakupienie przez pracownika potrzebnych przedmiotów w ramach pełnionych przez niego obowiązków m. in papieru, kwiatów, książek, znaczków sądowych czy pocztowych itp.

Pracownik ma obowiązek pokwitować pobranie zaliczki z kasy, a następnie ją rozliczyć przedkładając stosowne dowody zakupy i faktury. Warto wcześniej dokonać oceny czy zaliczka będzie rozliczana na poczet kosztów poniesionych przez spółkę/firmę w poczet kosztów działalności i dla jej rozliczenia niezbędne jest udokumentowanie poprzez przekazanie faktury potwierdzającej zakup, (np. kawa, papier, znaczki) , a takich które nie mogą zostać zaliczone do kosztów uzyskania przychodów i dla ich rozliczenia wymagane jest złożenie przez pracownika paragonu lub rachunku oraz oświadczenia

Zamiana

Przez umowę zamiany każda ze stron zobowiązuje się przenieść na drugą stronę własność rzeczy w zamian za zobowiązanie się do przeniesienia własności innej rzeczy.
Kodeks cywilny 603

Zamówienie publiczne

„Zamówieniem publicznym” zgodnie z art. 2 pkt 13 Ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (t.j.: Dz. U. 2013 poz. 907) – dalej jako: Ustawa – jest umowa odpłatna zawierana między zamawiającym a wykonawcą, której przedmiotem są usługi, dostawy lub roboty budowlane.

W związku z powyższym pojęciem zamówienia publicznego objęte jest zarówno procedowanie w trybie publicznym (przypisanym Ustawą) pomiędzy zamawiającym, dostawcą, a wykonawcą. Aby więc mówić o zamówieniu publicznym, niezbędne jest stwierdzenie, że ma powstać stosunek zobowiązaniowy, który wynikać będzie z umowy zawartej pomiędzy wykonawcą usług, dostawcą czy wykonawcą robót budowlanych, a zamawiającym, z ustalonym za wykonanie przedmiotu zamówienia wynagrodzeniem.

Definicja zamówienia publicznego nie zawiera jednak przesłanki pochodzenia środków na zapłatę z określonych źródeł, co oznacza, że zamówienie publiczne nie jest związane wyłącznie z wydatkiem środków publicznych. Przykładem zamówień finansowanych ze środków prywatnych mogą być zamówienia udzielane przez tzw. zamawiających sektorowych, wymienionych w art. 3 ust. 1 pkt 4. Jednak dla powstania obowiązku stosowania ustawy dla podmiotów objętych zakresem regulacji art. 3 ust. 1 pkt 5[1]pochodzenie środków będzie miało fundamentalne znaczenie[2].

Zezwolenia publiczne są realizowane w formach:

- przetargu nieograniczonego lub

- przetargu ograniczonego.

Wyjątkowo w przypadkach, o których mowa w art. 67 ust 1 pkt 1 lit. b Ustawy, można udzielić zamówienia z tzw. „wolnej ręki”.

Co do zasady wynagrodzenie będzie miało charakter świadczenia pieniężnego. Jednakże istnieją odrębne regulacje obejmujące inne świadczenia wzajemne, przykładowo wyjątkowy charakter koncesji na roboty budowlane, gdzie wynagrodzeniem jest prawo do eksploatacji obiektu budowlanego lub takie prawo wraz z zapłatą, a która to koncesja została wyłączona z zakresu ustawy ustawą z dnia 9 stycznia 2009 r. o koncesji na roboty budowlane lub usługi (t.j.: Dz. U. 2015 poz. 113).

Podstawa prawna:

  1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93).
  2. Ustawa z dnia 9 stycznia 2009 r. o koncesji na roboty budowlane lub usługi (t.j.: Dz. U. 2015 poz. 113).

--

[1] Ustawę stosuje się do udzielania zamówień publicznych, zwanych dalej „zamówieniami”, przez inne niż określone w pkt 1 i 2 podmioty, jeżeli łącznie zachodzą następujące okoliczności:

a) ponad 50% wartości udzielanego przez nie zamówienia jest finansowane ze środków publicznych lub przez podmioty, o których mowa w pkt 1–3a,

b) wartość zamówienia jest równa lub przekracza kwoty określone w przepisach wydanych na podstawie art. 11 ust. 8,

c) przedmiotem zamówienia są roboty budowlane obejmujące wykonanie czynności w zakresie inżynierii lądowej lub wodnej, budowy szpitali, obiektów sportowych, rekreacyjnych lub wypoczynkowych, budynków szkolnych, budynków szkół wyższych lub budynków wykorzystywanych przez administrację publiczną lub usługi związane z takimi robotami budowlanymi;

[2] Dzierżanowski W., Jerzykowski J., Stachowiak M., Prawo zamówień publicznych. Komentarz., LEX, 2014.

Zarządzanie logistyczne

Organizacja efektywnego pod względem kosztów przepływu surowców, produkcji w toku, wyrobów gotowych i związanych z tym przepływem informacji z miejsca pochodzenia do miejsca konsumpcji w celu zaspokojenia potrzeb konsumenta; proces wdrażania, planowania i kontroli odbywający się w sposób efektywny i minimalizujący koszty procesów przepływu i magazynowania surowców, wszelkiego rodzaju dóbr i towarzyszącej im odpowiedniej informacji od punktu pochodzenia do punktu konsumpcji w celu jak najlepszego dostosowania do potrzeb klienta i ich zaspokojenia.

Logistyka to działania polegające na dostarczeniu:

  • właściwemu klientowi,
  • właściwych materiałów,
  • we właściwej ilości,
  • we właściwym miejscu.
  • we właściwym czasie,
  • we właściwym stanie,
  • po właściwych kosztach.

Efektywna logistyka w przedsiębiorstwie przyczynia się do zdobycia przewagi konkurencyjnej, poprzez podnoszenie standardu produktów i oferowanie klientom niższych cen niż konkurencja. Dobre zarządzanie logistyką przedsiębiorstwa jest jednym z kluczowych aspektów walki o klienta. Konieczność odpowiedniej koordynacji procesów logistycznych powinna zależeć od centralnej jednostki. Jej rolą jest takie przydzielanie zadań, aby jak najefektywniej wykorzystać zasoby przedsiębiorstwa. Postawienie na szczycie jednostki koordynującej, oraz zbudowanie odpowiedniej struktury organizacyjnej, pozwala na likwidację barier i nieporozumień, jakie mogą wystąpić pomiędzy poszczególnymi działami. Ze względu na dostrzeżony wpływ na konkurencyjność rynkową, logistyka została potraktowana jako jeden z podstawowych obszarów zarządzania w przedsiębiorstwie. Na procesy logistyczne składają się podprocesy:

  • przepływu dóbr;
  • informacyjno-decyzyjne;
  • zarządzania zapasami;
  • infrastruktury przepływów logistycznych;

kosztów.[1]

--

[1] Data wyświetlenia strony: 27 lipca 2017 r.: https://www.governica.com/Zarz%C4%85dzanie_logistyk%C4%85

Zarządzanie przez cele

(ZPC, ang. Management by Objectives, MBO) jest metodą budowania spójnego zbioru celów dla wszystkich komórek i uczestników organizacji oraz oceny poziomu ich wykonywania. Przełożony i jego podwładni mają być zgodni co do celów, jakie będą obowiązywać podwładnych w założonym czasie. W tym modelu przełożony w kontaktach z podwładnym występuje raczej w charakterze doradcy, nie szefa.

Idea zarządzania przez cele (ZPC) została opracowana i opublikowana przez Petera Druckera raczej jako sposób stosowania celów do motywowania ludzi niż do sprawowania nad nimi kontroli. Pisał on, iż "skuteczne zarządzanie musi kierować wizję i wysiłek całej kadry kierowniczej ku wspólnemu celowi".

Zarządzanie przez cele jest techniką kompleksową, zorientowaną na wynik, możliwą do stosowania nie tylko w przedsiębiorstwach, ale także w instytucjach non profit lub publicznych. Zgodnie z tą koncepcją, przełożony wspólnie z podwładnym w sposób systematyczny ustala cele dla podwładnego. Cele powinny mieć umiarkowany stopień trudności, być skonkretyzowane, a zarazem takie, aby pracownik skłonny był je zaakceptować i zaangażować się w ich realizację (osiągalne). Stosowane nagrody powinny być bezpośrednio związane i ekwiwalentne do celów osiągniętych przez pracownika. Teoria ta pomaga kierownikom w dopasowaniu nagród do indywidualnych potrzeb pracowników, wyjaśnia oczekiwania, zapewnia sprawiedliwość nagradzania.

Poszczególne systemy ZPC bardzo się między sobą różnią. Niektóre dotyczą poszczególnych jednostek w organizacji, a inne organizacji jako całości, jedne kładą nacisk na planowanie na szczeblu korporacji a inne indywidualnej i jednostkowej motywacji.

W większości skutecznych systemów ZPC występuje sześć elementów:

  • Zaangażowanie - potrzebne jest duże zaangażowanie kierownictwa. Zarówno w procesie ustalania jaki i w ocenie celów.
  • Ustalanie celów na najwyższym stopniu zarządzania - naczelne kierownictwo określa strategię organizacji oraz nakreśla główne cele, przez co zarówno kierownicy jak i pracownicy mają jaśniejszy obraz strategii organizacji, co pozwala im lepiej planować i realizować swoje cele jak i czuć swój własny udział w celach końcowych całej organizacji.
  • Cele indywidualne - cele określa się indywidualnie dla każdego pracownika na każdym szczeblu. Taki sposób określania celów pozwala pracownikowi zrozumieć czego dokładnie się od niego oczekuje i pomaga w skutecznym zaplanowaniu sposobu realizacji zaplanowanych celów.
  • Uczestnictwo - im większe jest zaangażowanie zarówno kierowników jak i pracowników w ustalaniu celów tym większa jest szansa na osiągnięcie tych celów. Jedną z charakterystycznych cech TQM jest współzaangażowanie w ustalaniu celów.
  • Samodzielność w wykonywaniu planów - po ustaleniu celów każdy ma bardzo dużą swobodę w ich realizacji, bez wtrącania się kierownictwa.
  • Przeglądy efektywności - pracownicy i kierownicy spotykają się okresowo w celu dokonania przeglądu procesu realizacji celów. Ustalają ewentualne problemy i określają co ewentualnie zrobić aby je rozwiązać. W razie konieczności cele mogą ulec modyfikacji na kolejny okres.
Zarządzanie przez wyjątki

(ang. management by exception) - System zarządzania, w którym ustala się standardy (normy) dla różnych operacji, z którymi porównuje się faktyczne wyniki. Różnice (odchylenia) między tymi wielkościami uznane za istotne są przedmiotem zainteresowania zarządu przedsiębiorstwa i podejmowania działań zaradczych. Narzędzie wykorzystywane do identyfikacji wyników odbiegających od wielkości planowanych, analizie przyczyn, zrekonstruowania planów i podjęciu nowych działań. Podstawową cechą tej metody jest koncentrowanie się w danej organizacji przede wszystkim na kontroli odchyleń od zadanych stanów.

Zarządzanie przez wyjątki może zatem być rozumiane jako interweniowanie tylko w razie wystąpienia odchyleń i interweniowanie tylko w wybranych obszarach aktywności przedsiębiorstwa.

Procedura projektowania i wdrażania systemu zarządzania przez wyjątki obejmują trzy podstawowe etapy:

Pierwszy etap sprowadza się do wyboru przez kierownictwo organizacji lub przez zespół projektujący system spośród celów pośrednich danej organizacji tych celów, które w sposób zasadniczy determinują osiągnięcie celów końcowych.
Drugim etapem w budowie systemu zarządzania przez wyjątki jest określenie przez kierownictwo (zespół projektujący system) stopnia dopuszczalnego odchylenia (stopnia nieosiągnięcia celu) dla każdego z wybranych celów pośrednich oraz określenie zestawu możliwych do wykonania przedsięwzięć w razie przekroczenia granicy tolerancji.
Trzeci etap zarządzania przez wyjątki sprowadza się do fazy wdrożenia i właściwej fazy realizacji, w których kierownik danego szczebla monitoruje proces i w odpowiedni sposób interweniuje w razie wystąpienia nieakceptowalnych odchyleń.[1]

--

[1] Data wyświetlenia strony: 27 lipca 2017 r.: https://mfiles.pl/pl/index.php/Zarz%C4%85dzanie_przez_wyj%C4%85tki

Zarządzanie przez wyniki

Zarządzanie przez wyniki zwane także zarządzaniem przez rezultaty, polega na koncentrowaniu się na realizacji konkretnych celów i zadań sformułowanych dla poszczególnych działów, komórek firmy, które są źródłem największych zysków. Główny nacisk położony jest na osiągniecie wyników, a nie na sposób realizacji celów i zadań.

Zarządzanie przez wyniki (zarządzanie przez rezultaty) wykorzystują głównie duże firmy, które mają urozmaiconą produkcję. Sposób ten polega na skoncentrowaniu się na identyfikowaniu źródeł przychodów o najlepszej rentowności konkretnych zadaniach i środkach dla ich realizacji dla komórek, które są źródłami największych zysków dla przedsiębiorstwa.

Etapy zarządzania przez wyniki:

  1. Analiza potencjału przedsiębiorstwa.
  2. Wytypowanie produktów, źródeł przychodów rokujących szansę na uzyskanie najlepszych wyników.
  3. Koncentrację działań na tych produktach.
  4. Tworzenie centrów zysku.
  5. Systematyczna kontrola osiąganych wyników.[1]

--

[1] Data wyświetlenia strony: 27 lipca 2017 r., https://mfiles.pl/pl/index.php/Zarz%C4%85dzanie_przez_wyniki

Zasada Pareta 80/20

Zasada opisująca wiele zjawisk z dziedziny zarządzania i ekonomii. Zakłada, że tylko ok. 20% działań (zasobów) daje 80% uzyskanych efektów. Pozostałe 80% działań daje tylko 20% efektów.

Zasada pozwala ustalić priorytety, przesłanki działań oraz ułatwia organizację czasu w wyborach, środków zespołów ludzkich przez co osiąga się maksymalne wyniki w minimalnym czasie.

Nazwa zasady pochodzi od V. Pareto, który pierwotnie zastosował ją w rozumieniu kategorii ekonomicznej, jako funkcje przy ustalaniu wyboru konsumenta. Zasadę Pareta wprowadził do nauki o organizacji i zarządzaniu P. Drucker, który wskazuje na dominującą proporcje na 90/10.

Poniższe przykłady często cytowane są w podręcznikach ekonomii, należy jednak pamiętać, że mają one charakter statystyczny, co oznacza, że mogą być sprzeczne z pojedynczymi obserwacjami.

  • 20% klientów przynosi 80% zysków,
  • 20% pracowników generuje 80% produktów,
  • 20% tekstu pozwala zrozumieć 80% treści.

Zasada Pareta jest szczególnie istotna dla przedsiębiorców, ponieważ wskazuje jak zaoszczędzić dużą ilość czasu i zasobów. Prowadząc własny biznes zapewne często borykasz się z brakiem czasu, natłokiem spotkań, zdarzeń, teflonów, maili itd. Wykorzystanie zasady Parteo może Ci przedsiębiorco pomóc, w podjęciu decyzji na czym się skupić, jak skoncentrować środki (materialne i niematerialne) i co przyniesie efekt, a co zabiera czas – bezproduktywnie angażuje majątek oraz ludzi - i odwraca uwagę od czynników przynoszących sukces, które należy odrzucić.

Poniżej przedstawiamy, jak w 4 krokach wprowadzić tę Zasadę Pareta:

  1. Musisz wyznaczyć kryteria – jeżeli chcesz zastosować, w swoim przedsiębiorstwie, zasadę 80/20 to bez ustalenia konkretnych kryteriów będzie trudno. Należy określić kryteria, jakie mają spełnić ,,rezultaty’’.
  2. Podziel kryteria na mniejsze obszary, wtedy będzie można wyróżnić bardziej szczegółowe obszary. Dla dalszych rozważań przyjmijmy, że wybrałeś skupienie się na czynnościach generujących zysk oraz wyeliminowanie pożeraczy czasu.
  3. Poszukaj powtarzalnych czynności – jeżeli posiadasz już obszar związany z generowaniem zysków, to teraz poszukaj pośród wszystkich czynności, które bezpośrednio lub pośrednio generują zysk, tych powtarzalnych np. dla choćby organizacji czasu twojego, czy kadry kierowniczej.: rozmowy telefoniczne, maile, spotkania z klientami, sporządzanie co miesięcznych raportów itd. Przeanalizuj te czynności z uwzględnieniem tej zasady i przemyśl, które z powtarzalnych czynności, jakie wykonujesz w największym stopniu przyczyniły się do wygenerowania zysku, czy były to rozmowy telefoniczne, czy korespondencja mailowa itd.
  4. Skorzystaj z zasady 80/20 - na podstawie własnych obserwacji stosując kroki przedstawione powyżej, możesz wyodrębnić to 20% spotkań, rozmów, maili, projektów.

Należy pamiętać, że Zasada Pareta nie jest sztywną regułą i nie należy jej stosować dosłownie w każdej sytuacji. Jednakże warto o niej pamiętać podczas analizowania pracy swojej, zespołów, zakładu, czy środków produkcji.

Zasiedzenie


Zasiedzenie (art. 172 k.c. i nast.) - jest sposobem nabycia prawa własności nieruchomości lub rzeczy ruchomych przez osobę, która nimi faktycznie władała przez określony prawem czas, nie będąc ich właścicielem. Nabycie prawa własności nieruchomości następuje po upływie dwudziestu lat nieprzerwanego posiadania chyba, że nastąpiło ono w złej wierze, wtedy posiadacz nabywa własność po upływie trzydziestu lat, takiego posiadania. Natomiast nabycie prawa własności rzeczy ruchomej następuje po upływie trzech lat nieprzerwanego posiadania w dobrej wierze. Rzeczy ruchomej nie można zasiedzieć w złej wierze. Dobra wiara musi obejmować cały okres posiadania zarówno nieruchomości, jak i rzeczy ruchomej. Upływ terminu zasiedzenia powoduje utratę prawa własności przez właściciela nieruchomości lub rzeczy ruchomej. Osoba, która nabyła prawo własności w drodze zasiedzenia może żądać, by sąd stwierdził to w swoim orzeczeniu. Prawo własności wskutek zasiedzenia może nabyć zarówno osoba fizyczna, jak i osoba prawna.

Przedmiotem zasiedzenia mogą być także niektóre prawa rzeczowe tj. służebność przesyłu, służebność gruntowa, użytkowanie wieczyste (ale tylko wcześniej ustanowione).

Zasiedzenie nieruchomości:

Można zasiedzieć każdą nieruchomość, zarówno budynkową, gruntową, jak i lokalową. Przy czym nieruchomość budynkową można zasiedzieć tylko z prawem głównym tj. użytkowaniem wieczystym. Jeżeli chodzi o nieruchomość gruntową, to można także zasiedzieć jej fizyczną część. Natomiast nieruchomość lokalową można zasiedzieć tylko w całości (np. nie można zasiedzieć jednego z kilku pokoi wchodzącego w skład mieszkania, stanowiącego odrębną nieruchomość).

Do nabycia w drodze zasiedzenia prawa własności nieruchomości, konieczne jest spełnienie łącznie dwóch przesłanek:

  • samoistnego posiadania oraz
  • upływu czasu dwudziestu lub trzydziestu lat.

Dobra wiara posiadacza nie jest samodzielną przesłanką nabycia własności nieruchomości, ma ona znaczenie tylko takie, że skraca termin zasiedzenia z trzydziestu do dwudziestu lat.

Zasiedzenie ,,rzeczy ruchomej’’:

,,Do nabycia w drodze zasiedzenia’’ rzeczy ruchomej, konieczne jest także spełnienie dwóch przesłanek łącznie (lecz nie są to takie same przesłanki, jak przy zasiedzeniu nieruchomości):

  • posiadanie samoistne oraz
  • upływ trzech lat nieprzerwanego posiadania.

W zakresie uwłaszczenia patrz także do hasła zawłaszczenie.

Zastaw

W celu zabezpieczenia oznaczonej wierzytelności, można rzecz ruchomą obciążyć prawem, na mocy którego wierzyciel będzie mógł dochodzić zaspokojenia z rzeczy bez względu na to czyją stała się własnością i z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi właściciela rzeczy. Jest to umowne prawo ograniczone.
Kodeks cywilny Art. 306

Zastaw na prawach

Przedmiotem zastawu mogą być także prawa, a ściślej nie tylko rzeczowe składniki majątku lecz także niematerialne składniki majątku (akcje, udziały, prawa autorskie, patenty). Przedmiotem zastawu na prawach mogą być tylko majątkowe prawa zbywalne.
Kodeks cywilny Art. 327 - 335

Zbiór danych osobowych

Zbiór danych osobowych – dalej jako: zbiór – zgodnie z art. 7 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (t.j. Dz. U. 2014 poz. 1182) to: „każdy posiadający strukturę zestaw danych o charakterze osobowym, dostępnych według określonych kryteriów, niezależnie od tego, czy zestaw ten jest rozproszony lub podzielony funkcjonalnie”. Cechą wyróżniającą zbiór danych od innego zestawu danych osobowych jest zatem struktura, czyli takie uporządkowanie, które daje możliwość wyszukania konkretnych danych osobowych według określonego kryterium.

Pojęcie zbioru obejmuje swym zakresem zarówno zbiory zautomatyzowane, jak i niezautomatyzowane (manualne, tradycyjne)[1] . W praktyce, jak i w komentarzach do dyrektywy 95/46/WE, która zawiera podobną do tej w polskiej ustawie definicję zbioru danych (personal data filing system: filing system), zbiorami takimi mogą być również ręczne zbiory ewidencyjne, zgromadzone akta (teczki, kartoteki) osobowe, a nawet zgromadzone znormalizowane materiały, np. formularze, kwestionariusze (jednakowe karty o takiej samej strukturze) uporządkowane i ułożone w odpowiedni sposób.

Jeśli chodzi o zbiory zautomatyzowane[2], to będą nimi bazy danych tworzone przez profesjonalne systemy zarządzania bazami danych, jak też pliki zawierające dane, których strukturę definiuje programista indywidualnie na potrzeby danego systemu. Jak podkreśla przy tym ten autor, kryterium dostępności danych zawartych w zbiorze informatycznym "nie należy oceniać biorąc pod uwagę postać zapisu tych danych na nośniku komputerowym, gdzie są przechowywane, ale przede wszystkim przetwarzający je system komputerowy". Poza tym "w systemie informatycznym ważne jest to, aby sposób zapisu danych na nośniku komputerowym oraz wbudowane w system procedury ich przetwarzania umożliwiały prawidłowe zestawienie ich struktury wtedy, kiedy to jest potrzebne w czasie ich przetwarzania. Z punktu widzenia ustawy nie jest istotne to, czy dane osobowe zapisane w zbiorze znajdują się fizycznie w jednym pliku danych, rozumianym jako obszar danych na nośniku komputerowym (dysk, dyskietka)

--

[1] Patrz szerzej: Dyrektywa 95/46/WE.

[2] A. Kaczmarek (Obowiązki administratora danych oraz administratora bezpieczeństwa informacji wynikające z przepisów ustawy o ochronie danych osobowych (w:) Prawa i obowiązki administratora bezpieczeństwa informacji w świetle przepisów ustawy o ochronie danych osobowych, red. A. Bierć, Warszawa 2000, s. 22) - m.in.

Zdolność do czynności prawnej

Zdolność doskutecznego dokonywania czynności prawnych, nabywania praw i zaciągania zobowiązań, czyli zawierania umów i składania oświadczeń woli, wywołujących skutki prawne.
Kodeks cywilny Art. 11.

Zdolność prawna

Kodeks cywilny nie zawiera definicji zdolności prawnej, jednak utrwalona w doktrynie definicja nie budzi wątpliwości; zdolność prawna to właściwość osób bycia podmiotem praw i obowiązków.

Zdolność prawna obejmuje zarówno sferę publiczno-prawną, jak i cywilnoprawną, a więc podmiotowość w stosunkach publicznych, jak i cywilnych.

Zdolność prawną należy odróżnić od zdolności do czynności prawnych, tj. osobistego dokonywania czynności prowadzących do nabywania praw i zaciągania zobowiązań lub do kreowania innych zmian w stosunkach cywilnoprawnych. Wyróżniamy pełną i ograniczoną zdolność do czynności prawnych.

Są trzy grupy podmiotów, którym przysługuje zdolność prawna: osoby fizyczne, osoby prawne oraz jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi, którym zdolność prawną nadają przepisy szczególne. Mówimy, że dana osoba lub jednostka organizacyjna ma zdolność bycia podmiotem obowiązanych prawnych i posiadać prawa z regulacji prawa publicznego, jak i prywatnego.

  • Osoby fizyczne

Zdolność prawna przysługuje każdej osobie fizycznej. Powstaje i wygasa z mocy samego prawa, tj. powstaje z chwilą narodzin, a wygasa z chwilą śmierci człowieka. Nie jest stopniowalna, nie można się jej zrzec ani przenieść na inną osobę w drodze czynności prawnej.

Aktualnie prawo polskie nie przyznaje zdolności prawnej dziecku poczętemu, a nienarodzonemu (nasciturusowi). W odniesieniu do sytuacji człowieka przed jego narodzeniem ustawodawca wprowadził jednak, na użytek konkretnych sytuacji, pewne normy mające głównie na celu zabezpieczenie uprawnień dziecka poczętego, które powstają wskutek zdarzeń mających miejsce przed chwilą jego urodzenia. Akt urodzenia stwierdza (dokumentuje) narodziny i ma charakter deklaratoryjny, a nie konstytutywny, ale jednak dla wykonywania praw podmiotowych, uzyskania dowodu osobistego, paszportu, konieczne jest zaistnienie w aktach stanu cywilnego. Akt urodzenia decyduje o istotnych elementach dla identyfikacji podmiotu – osoby fizycznej w obrocie i jako podmiotu prawa publicznego (imię i nazwisko, narodowość, miejsce urodzenia).

  • Osoby prawne i jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej

Zdolność prawna przysługuje osobom prawnym oraz jednostkom organizacyjnym niebędącym osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną. Zdolność prawną uzyskują z chwilą wpisu do właściwego rejestru publicznego (KRS), chyba że przepis szczególny stanowi inaczej, a tracą z chwilą wykreślenia z rejestru.

Kwestię posiadania zdolności prawnej przez jednostkę inną niż osoba fizyczna poddajemy zatem ocenie opartej na przepisach prawa dotyczących statusu tej jednostki.

I tak, spółkom kapitałowym: spółce z ograniczoną odpowiedzialnością oraz akcyjnej, zdolność prawna przysługuje, ponieważ są osobami prawnymi Przykładem podmiotów nie będących osobami prawnymi, ale posiadających zdolność prawną przyznaną im na mocy ustawy, są natomiast osobowe spółki handlowe: spółka jawna, partnerska, komandytowa i komandytowo-akcyjna oraz stowarzyszenia nierejestrowe (tzw. ułomne osoby prawne) zwane łącznie podmiotami prawa.

Podstawa prawna:

  • Ustawa z dnia z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U.2017, poz. 459)
  • Ustawa z dnia z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U.2017, poz. 1577 t.j.)
  • Ustawa z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (Dz.U.2016.40, t.j)
  • Ustawa z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz.U.2017.2152 t.j)
  • Ustawa z dnia 16 września 1982 r. prawo spółdzielcze (Dz.U.2017.1560, t.j.)
  • Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz.U.2017.700, t.j)
  • Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. prawo o stowarzyszeniach (Dz.U.2017.210, t.j.)
Zlecenie

Przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. W braku odmiennej umowy zlecenie obejmuje umocowanie do wykonania czynności w imieniu dającego zlecenie. Przepis ten nie uchybia przepisom o formie pełnomocnictwa
Kodeks cywilny Art. 550, 734.

Znak towarowy

Prawo własności przemysłowej Art. 120. 1. Znakiem towarowym może być każde oznaczenie, które można przedstawić w sposób graficzny, jeżeli oznaczenie takie nadaje się do odróżnienia towarów jednego przedsiębiorstwa od towarów innego przedsiębiorstwa. Znakiem towarowym, w rozumieniu może być w szczególności wyraz, rysunek, ornament, kompozycja kolorystyczna, forma przestrzenna, w tym forma towaru lub opakowania, a także melodia lub inny sygnał dźwiękowy.

Zobowiązania finansowe

Zobowiązania finansowe to umowne zobowiązania do:
a)przekazania środków pieniężnych lub innych aktywów finansowych innej jednostce gospodarczej lub;
b) wymiany instrumentów finansowych z inną jednostką gospodarczą na potencjalnie niekorzystnych warunkach

Zobowiązanie

Zobowiązanie polega na tym, że wierzyciel może żądać od dłużnika świadczenia, a dłużnik powinien świadczenie spełnić. Świadczenie może polegać na działaniu albo na zaniechaniu.
Kodeks cywilny Art. 353

Zobowiązanie przemienne

Jest to zobowiązanie, którego wykonanie może nastąpić przez spełnienie jednego z kilku świadczeń, zależnie od wyboru osoby do tego uprawnionej. Jest nią dłużnik, chyba że z czynności prawnej, z ustawy lub z okoliczności wynika, iż uprawnionym jest wierzyciel bądź osoba trzecia. Wyboru świadczenia dokonuje się przez złożenie oświadczenia drugiej stronie, która może wyznaczyć na to termin i po bezskutecznym jego upływie uprawnienie dokonania wyboru przechodzi na druga stronę.
Kodeks cywilny Art. 365

Zwolnienie z długu


Zgodnie z Ustawą z dnia 23 kwietnia 1964 r. (Dz.U 2017, poz. 459) Kodeks cywilny, art. 508 zobowiązanie wygasa, gdy wierzyciel zwolni dłużnika z długu, a dłużnik zwolnienie przyjmie. Zwolnienie z długu następuje na mocy umowy stron pisemnej lub zawartej w sposób dorozumiany. Aby zwolnienie z długu było skuteczne, potrzebne jest zarówno oświadczenie wierzyciela, który zrzeka się przysługującej mu wierzytelności, jak i akceptacja (przyjęcie) tego zwolnienia przez dłużnika. Wierzyciel powinien swoje oświadczenie złożyć wobec dłużnika (pełnomocnika), a nie wobec osoby trzeciej choćby bliskiej lub pracownika dłużnika, ze względu na umowny charakter zwolnienia. Do momentu przyjęcia przez dłużnika oświadczenie wierzyciela jest tylko ofertą w rozumieniu art. 66 k.c. Może być też tak, że to dłużnik wstępuje z wnioskiem o zwolnienie z długi z różnych przyczyn, a więc składa ofertę w której zawarta jest klauzula o przyjęciu zwolnienia z długu o ile takiego dokona wierzyciel.

Zwolnienie z długu może obejmować jedynie dług istniejący (aczkolwiek także, jeszcze niewymagalny). Przedmiotem zwolnienia może być całe zobowiązanie albo tylko jego część, lub na przykład świadczenie uboczne. Umowa o zwolnienie z długu może być zawarta pod warunkiem lub z zastrzeżeniem terminu zawarcia umowy o zwolnienie z długu zobowiązanie między wierzycielem i dłużnikiem wygasa. Dla dokonania zwolnienia z długu nie jest przewidziana forma szczególna (należy rekomendować formę pisemną dla celów dowodowych). Wraz ze zwolnieniem z długu (wygaśnięciem zobowiązania) wygasa np.: hipoteka, zastaw, czy poręczenie.

Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2009 r. (sygn. akt I PK 142/08, LEX nr 724988): zwolnienie z długu ma postać umowy i musi być zaakceptowane przez dłużnika. Wygaszenie każdego prawa podmiotowego powinno bowiem następować zasadniczo w drodze umowy, tj. za zgodą drugiej strony stosunku cywilnoprawnego, a w drodze jednostronnej czynności prawnej tylko wtedy, gdy ustawa lub wcześniejsza umowa na to zezwala.

Należy pamiętać, że zgodnie z art. 373 k.c. zwolnienie z długu przez wierzyciela względem jednego z dłużników solidarnych nie ma skutku względem współdłużników. Oznacza to, że zwolnienie z długu jednego z dłużników, nie wpływa na sytuację pozostałych dłużników solidarnych względem wierzyciela.

Podstawa prawna:

  1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tj. Dz. U. 2017, poz. 459)
Zwyczaj

Zwyczaj nie jest, co prawda pojęciem zdefiniowanym w polskim porządku prawnym, lecz jednak stosowanym w przepisach. Należy je rozumieć jako dostatecznie utrwaloną w danej społeczności praktykę określonego postępowania, która charakteryzuje się już odpowiednio długim okresem stosowania i utrwalonym przekonaniem danej społeczności o potrzebie postępowania w zgodny z nią sposób. Zwyczaj ma znaczenie dla wykładni czynności prawnej, jest pomocny dla określenia jej skutków lub oceny wykonania zobowiązania, lecz nie może zastępować oświadczenia woli[1]. Zwyczaj nie może być zatem utożsamiany z prawem zwyczajowym i jako taki nie jest źródłem prawa. Z punktu widzenia przedsiębiorcy uczestniczącego w obrocie istotne znaczenie ma to, iż pomimo, że zwyczaje nie mają postaci norm prawnych, wiele przepisów odsyła do nich, jako elementów kształtujących stosunki prawne oraz wpływających na interpretację oświadczenia woli. Tak jest np. w:

  • art. 56 k.c., który stanowi, iż czynność prawna wywołuje nie tylko skutki w niej wyrażone, lecz również te, które wynikają z ustawy, zasad współżycia społecznego i ustalonych zwyczajów;
  • art. 65 §1 k.c., kluczowy dla zasad interpretacji oświadczenia woli stanowi, że „oświadczenie woli należy tak rozumieć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których złożone zostało, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje”;
  • art. 69 k.c. stanowiącym, że jeżeli jest tak według przyjętego w danych stosunkach zwyczaju - dojście do składającego ofertę oświadczenia woli drugiej strony o jej przyjęciu nie jest potrzebne;
  • art. 354 k.c. Stanowi on, iż zarówno dłużnik, wykonując swoje zobowiązanie, jak i wierzyciel, współdziałając przy jego realizacji, powinni postępować w sposób odpowiadający ustalonym zwyczajom, jeżeli takie w danym przypadku istnieją.

Ponadto, pojęcie „zwyczaju” występuje także w przepisach prawa rzeczowego i zobowiązań m.in. art. 287, art. 298, art. 394 § 1 k.c., art. 699 k.c., art. 788 § 2 k.c., art. 801 § 2 i art. 856 § 2 k.c.

W profesjonalnym obrocie cywilnoprawnym między przedsiębiorcami praktyczną rolę odgrywają zwyczaje handlowe. Doniosłość prawną ma oczywiście tylko taki zwyczaj, który nie jest sprzeczny z normami bezwzględnie obowiązującymi oraz pod warunkiem, iż strony umowy znały lub powinni były znać jako profesjonalni uczestnicy obrotu. Najprostszym przykładem może tu być uściśnięcie ręki na targu na znak, iż doszło do zawarcia umowy np. sprzedaży. Innym przykładem ustalonego zwyczaju jest powszechne w zawieranych pomiędzy przedsiębiorcami umowach najmu, w przypadku opóźnienia w wydaniu lokalu, ustalanie opłat za bezumowne korzystanie w wysokości miesięcznego czynszu a nawet jego wielokrotności[2]. Jednakże znaczenie mogą mieć również inne, szczególne zwyczaje dla danej społeczności lokalnej, określonego rynku produktów lub usług bądź grupy zawodowe, a także co istotne w kontraktach międzynarodowych lub ze względu na położenie geograficzne. Każdorazowo doniosłość prawna zwyczaju podlegać będzie zatem ustaleniu (w przypadku sporu – przez sąd właściwy).

W obrocie międzynarodowym zwyczaje handlowe podlegają unifikacji i spisaniu w zbiory reguł pod auspicjami organizacji i stowarzyszeń, takich jak np. Międzynarodowa Izba Handlowa w Paryżu ( ICC – International Chamber of Commerce). Z kolei rozpowszechnionym i dobrze znanym w praktyce kontraktowej zbiorem reguł są tzw. incoterms będące zbiorem zasad wykładni terminów, a ściślej rzecz biorąc formuł handlowych. Doniosłą rolę zwyczajom i praktykom kontraktowym przypisuje się w Konwencji Narodów Zjednoczonych o umowach w międzynarodowej sprzedaży towarów sporządzonej w Wiedniu dnia 11 kwietnia 1980 r. (Dz. U. 1997 nr 45 poz. 286), która w art. 9 ust.1 stanowi, że strony są związane wszelkimi zwyczajami, które uzgodniły, oraz ustaloną między nimi praktyką. Zwyczaj ma tu istotne znaczenie, gdyż należy go traktować jako element treści umowy, a nie jako odrębne źródło stosunku zobowiązaniowego.

Podstawa prawna:

  1. art.56, art. 65, art. 69, art. 354, art. 287, art. 298, art. 394 § 1, 699, art. 788 § 2, art. 801 § 2 i art. 856 § 2 Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. – Kodeks cywilny (tj. Dz. U. 2014 poz. 121);
  2. art. 9 Konwencji Narodów Zjednoczonych o umowach w międzynarodowej sprzedaży towarów sporządzonej w Wiedniu dnia 11 kwietnia 1980 r. (Dz. U. 1997 nr 45 poz. 286)

--

[1] Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 listopada 2008 roku, sygn. akt I PK 82/08

[2] Wyrok Sądu Okręgowy w Łodzi z 11 lipca 2014 r., sygn. akt XIII Ga 752/13

Zwykły zarząd

Do czynności zwykłego zarządu zalicza się wszelkie czynności, mające na celu utrzymanie rzeczy w dotychczasowym stanie oraz zarządzanie nią, dla umożliwienia korzystania z niej i pobierania pożytków.Jeżeli własność rzeczy przysługuje niepodzielnie kilku osobom, do czynności zwykłego zarządu rzeczą wspólną potrzebna jest zgoda większości współwłaścicieli.
Kodeks cywilny Art. 199 i dalsze

Warto wiedzieć