Słownik pojęć


  Z

Zasiłek opiekuńczy

Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 roku – Kodeks pracy (dalej jako: k.p.) przewiduje, iż pracownikowi, który jest zatrudniony przynajmniej 6 miesięcy, przysługuje urlop wychowawczy celem sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem (patrz w słowniczku „Urlop wychowawczy”). W związku z przebywaniem pracownika na takim urlopie, przysługuje mu także tzw. zasiłek opiekuńczy, zwany również wychowawczym. Jednak to prawo do zasiłku za czas nieobecności w pracy z powodu konieczności sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, zgodnie z art. 189 k.p., jest regulowane przez odrębne przepisy. W tym przypadku jest to Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 roku o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (dalej jako: „Ustawa”). Reguluje ona pięć przypadków opieki, gdy taki zasiłek przysługuje (1-5).

Zgodnie z art. 32 ust. 1 Ustawy zasiłek opiekuńczy przysługuje ubezpieczonemu zwolnionemu od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad dzieckiem w wieku do ukończenia (1) 8 lat w przypadku nieprzewidzianego zamknięcia żłobka, klubu dziecięcego, przedszkola lub szkoły, do których dziecko uczęszcza, jak i w przypadku choroby niani, z którą rodzice mają zawartą tzw. umowę uaktywniającą lub dziennego opiekuna sprawujących opiekę nad dzieckiem, z powodu porodu lub choroby małżonka ubezpieczonego czy rodzica dziecka, stale opiekujących się dzieckiem (jeżeli poród lub choroba uniemożliwia temu małżonkowi lub rodzicowi sprawowanie opieki), jak również z powodu pobytu małżonka ubezpieczonego lub rodzica dziecka, stale opiekujących się dzieckiem, w szpitalu albo innym zakładzie leczniczym podmiotu leczniczego wykonującego działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne.

Zasiłek opiekuńczy przysługuje również ubezpieczonemu zwolnionemu od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad chorym dzieckiem w wieku do ukończenia (2) 14 lat, a ponadto nad:

  • (3) chorym dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji do ukończenia 18 lat;
  • (4) dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji do ukończenia 18 lat w przypadku porodu lub choroby małżonka ubezpieczonego lub rodzica dziecka, stale opiekujących się dzieckiem (jeżeli poród lub choroba uniemożliwia temu małżonkowi lub rodzicowi sprawowanie opieki) oraz pobytu małżonka ubezpieczonego lub rodzica dziecka, stale opiekujących się dzieckiem, w szpitalu albo innym zakładzie leczniczym podmiotu leczniczego wykonującego działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne.

Zasiłek opiekuńczy przysługuje także z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad (5) „innym” chorym członkiem rodziny, za którego uważa się małżonka, rodziców, rodzica dziecka, ojczyma, macochę, teściów, dziadków, wnuki, rodzeństwo oraz dzieci w wieku powyżej 14 lat - jeżeli pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z ubezpieczonym w okresie sprawowania opieki. Dziećmi, w rozumieniu Ustawy, są dzieci własne ubezpieczonego lub jego małżonka oraz dzieci przysposobione, a także dzieci przyjęte na wychowanie i utrzymanie.

Należy także wspomnieć, że, zgodnie z art. 32a Ustawy, ojcu dziecka (ubezpieczonemu) należy się, dodatkowo i niezależnie od zasiłku opisanego powyżej, zasiłek opiekuńczy w wymiarze do 8 tygodni, jeżeli przerwie zatrudnienie lub inną działalność zarobkową w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem, jednak jedynie w przypadku, gdy matka (ubezpieczona) przed upływem 8 tygodni po porodzie przebywa w szpitalu albo w innym zakładzie leczniczym podmiotu leczniczego wykonującego działalność leczniczą (w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne) ze względu na stan zdrowia uniemożliwiający jej sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem albo legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji lub też gdy porzuciła dziecko.

Zasiłek opiekuńczy przysługuje przez okres zwolnienia od wykonywania pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki, nie dłużej jednak niż przez okres:

  • 60 dni w roku kalendarzowym, jeżeli opieka sprawowana jest nad dzieckiem w wieku do ukończenia 8 lat w przypadkach powyżej opisanych w punkcie (1) lub nad chorym dzieckiem w wieku do ukończenia 14 lat (2);
  • 30 dni w roku kalendarzowym, jeżeli opieka sprawowana jest nad:
    -  chorym dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności (łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji do ukończenia 18 lat lub (3);
    - nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności (łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji do ukończenia 18 lat) w przypadku porodu lub choroby małżonka ubezpieczonego lub rodzica dziecka, stale opiekujących się dzieckiem, jeżeli poród lub choroba uniemożliwia temu małżonkowi lub rodzicowi sprawowanie opieki oraz pobytu małżonka ubezpieczonego lub rodzica dziecka, stale opiekujących się dzieckiem, w szpitalu albo innym zakładzie leczniczym podmiotu leczniczego wykonującego działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne (4);
  • 14 dni w roku kalendarzowym, jeżeli opieka sprawowana jest nad innymi członkami rodziny (5)

Miesięczny zasiłek opiekuńczy wynosi 80% podstawy wymiaru zasiłku. Podstawa wymiaru zasiłku opiekuńczego obliczana jest w taki sam sposób jak podstawa wymiaru innych zasiłków z ubezpieczenia chorobowego, np. chorobowego czy macierzyńskiego. Podstawę wymiaru zasiłku dla pracownika oblicza się z przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia wypłaconego za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy albo z pełnych miesięcy ubezpieczenia, jeśli zatrudnienie trwa krócej niż 12 miesięcy.

Zasiłek opiekuńczy przysługuje za każdy dzień niezdolności do pracy, nie wyłączając dni wolnych od pracy.

Zasiłek opiekuńczy jednak nie przysługuje, jeżeli poza ubezpieczonym są inni członkowie rodziny pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym, mogący zapewnić opiekę dziecku lub choremu członkowi rodziny (nie dotyczy to jednak opieki sprawowanej nad chorym dzieckiem w wieku do 2 lat). Zasiłek nie przysługuje także za okresy niezdolności do pracy, w których ubezpieczony na podstawie przepisów o wynagradzaniu zachowuje prawo do wynagrodzenia, jak też za okresy niezdolności do pracy przypadającej w czasie urlopu bezpłatnego, tymczasowego aresztowania lub odbywania kary pozbawienia wolności oraz usprawiedliwionej nieobecności w pracy (dotyczy to sytuacji, gdy pracodawca zmarł - okresu od dnia jego śmierci do dnia wygaśnięcia umowy o pracę albo dokonania uzgodnienia, albo rozwiązania umowy o pracę zgodnie z przepisami k.p.).