Słownik pojęć

  D
Dane osobowe

Są to wszelkie dane, informacje, które przypisane są konkretnej osobie albo pozwalają na ich podstawie na jej zidentyfikowanie. Do danych identyfikujących należą między innymi numer PESEL, NIP albo jeden lub kilka specyficznych czynników określających jej cechy fizyczne, fizjologiczne, umysłowe, ekonomiczne, kulturowe lub społeczne.
Ochrona danych osobowych Art. 6. 1

Daniny publiczne

Celem zdefiniowania pojęcia należy w pierwszej kolejności przytoczyć przepisy systemu prawnego. Zgodnie z przepisem art. 217 Konstytucji, nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych, a także zasad przyznawania ulg i umorzeń oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podatków następuje w drodze ustawy.

Przepis art. 217 Konstytucji, którego adresatem są władze publiczne, jest skorelowany z przepisem art. 84 Konstytucji stanowiącym, iż każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie.

Pojęcie danin publicznych pojawia się w ustawie z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r. poz. 2077). Zgodnie z art. 5 ust. 2 pkt. 1), dochodami publicznymi są daniny publiczne, do których zalicza się: podatki, składki, opłaty, wpłaty z zysku przedsiębiorstw państwowych i jednoosobowych spółek Skarbu Państwa oraz banków państwowych, a także inne świadczenia pieniężne, których obowiązek ponoszenia na rzecz państwa, jednostek samorządu terytorialnego, państwowych funduszy celowych oraz innych jednostek sektora finansów publicznych wynika z odrębnych ustaw.

Przez pojęcie „daniny publiczne” należy rozumieć świadczenia (bezzwrotne) na rzecz państwa lub innego związku publicznoprawnego (np. gminy, funduszy ubezpieczeń społecznych), ustalane jednostronnie na mocy określonego aktu prawnego, którego realizacja jest zabezpieczona możliwością zastosowania przymusu państwowego.

Danina publiczna może mieć formę:

- daniny osobistej (np. obowiązek służby wojskowej),

- daniny rzeczowej (np. obowiązek dostarczania kontyngentów żywnościowych, środka transportu),

- daniny pieniężnej – będące obecnie najpowszechniejszą stosowaną formą danin publicznych.

W literaturze wśród danin pieniężnych wyróżnia się:

- podatki,

- cła (niekiedy zaliczane do kategorii podatków),

- składki,

- opłaty,

- dopłaty (pobierane tytułem korzyści, związanych z działaniami jednostek państwowych lub samorządowych, np. opłata melioracyjna, opłata inwestycyjna),

- inne świadczenia pieniężne niemające funkcji represyjnej.

Powyższy podział nie jest podziałem rozłącznym, bowiem niektóre daniny publiczne mają charakter mieszany.

Daniny pieniężne mogą być:

- nieodpłatne (nieekwiwalentnee) – np. podatek, akcyza, cło, lub

- odpłatne (ekwiwalentne; przysługuje za nią świadczenie wzajemne, np. wykonanie czynności administracyjnej, skorzystanie z usługi) – np. opłata skarbowa. Źródło Portal Edukacji Ekonomicznej NBP, https://www.nbportal.pl/slownik/pozycje-slownika/danina-publiczna.

W ślad za ustawą o finansach publicznych, daniny publiczne należy definiować jako świadczenia pieniężne na rzecz władz publicznych których obowiązek świadczenia jest nałożony przez ustawy.

Data pewna

Data pewna występuje przy lub w formie dokonywania czynności prawnej, jest tzw. urzędowym poświadczeniem daty, wskazanej w czynności prawnej.

Czynnością z datą pewną jest przede wszystkim każda stwierdzona w dokumencie urzędowym czynność, od datowania wystawionego dokumentu urzędowego.

W przypadku gdy ustawa uzależnia ważność albo określone skutki czynności prawnej od urzędowego poświadczenia daty, poświadczenie takie jest zawsze skuteczne wobec wszystkich (erga omnes) czyli także względem osób nie uczestniczących w dokonaniu tej czynności prawnej (data pewna).

Czynność prawna z datą pewną jest także dokonana czynność:

  • w razie umieszczenia na obejmującym czynność dokumencie jakiejkolwiek wzmianki przez organ państwowy opatrzonej datą jej dokonania, organ jednostki samorządu terytorialnego albo przez notariusza – od daty wzmianki;
  • w razie opatrzenia kwalifikowanym elektronicznym znacznikiem czasu dokumentu w postaci elektronicznej – od daty opatrzenia kwalifikowanym elektronicznym znacznikiem czasu.
  • w razie śmierci jednej z osób podpisanych na dokumencie datę złożenia przez tę osobę podpisu na dokumencie uważa się za pewną od daty śmierci tej osoby.

Uwaga!

Jeżeli przepisy prawa wskazują wymóg istnienia daty pewnej, a forma taka nie została zachowana, to dokonana czynność prawna uznawana jest za nieważną.

Gdy zachowanie daty pewnej jest zastrzeżone tylko do wywołania określonych skutków czynności prawnych, dokonana czynność jest ważna jednakże, nie wywołuje z chwilą przepisania osiąga tych skutków.

Podstawa prawna:

art. 81 Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (tj.Dz. U. 2017 poz. 459).

Decentralizacja

Decentralizacja zarządzania polega na przekazaniu na niższy szczebel organizacji (zarządzania) zadań niezbędnych do realizacji, uprawnień i odpowiedzialności.

Delegowanie

W zarządzaniu, kierowaniu zespołem, jest to forma przydzielenia innej osobie formalnej władzy i odpowiedzialności za wykonanie określonej czynności. Podstawowe reguły delegowania:

wybranie najbardziej odpowiedniej osoby do wykonania określonego zadania. W zależności od zadania nie zawsze trzeba delegować w dół, do zespołu, można także delegować je w górę (do przełożonego) lub na bok (do równorzędnego członka zespołu),
przydzielenie odpowiednich uprawnień i odpowiedzialności w związku z nowymi obowiązkami
przekazanie sprecyzowanego komunikatu osobie, która będzie pomagać, co i kiedy ma być zrobione/dostarczone etc.

Dobra i zła wiara


DOBRA WIARA

Jest zasadą domniemania prawnego wprowadzonego w art. 7 kodeksu cywilnego. Nie istnieje ustawowa definicja dobrej wiary. Zgodnie z komentarzem do kodeksu cywilnego A. Kidyby, dobra wiara jest błędnym przeświadczeniem o przysługiwaniu określonego prawa lub istnieniu określonego stosunku prawnego. W świadomości osoby pozostającej w dobrej wierze musi istnieć usprawiedliwione przekonanie, że istnieje określony stan, który faktycznie w rzeczywistości nie zachodzi. Można powiedzieć, że w dobrej wierze jest ten, kto „powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny mniema, że owo prawo lub stosunek prawny istnieje, chociażby nawet mniemanie to było błędne, jeżeli tylko błędność mniemania należy w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną”, czyli tym że dana osoba chciała dochowania należytej staranności. Niezbędnym elementem dla przyjęcia dobrej albo złej wiary danego podmiotu jest jego własne działanie.

Zgodnie z art. 7 kodeksu cywilnego jeżeli ustawa uzależnia skutki prawne od dobrej lub złej wiary, domniemywa się istnienie dobrej wiary. Domniemanie dobrej wiary może być obalone (podlega falsyfikacji – badaniu co do prawdziwości).

Przykład: dana osoba otrzymała umową darowizny nieruchomość i jest przekonana o tym, że jest jej właścicielem tj. przysługuje jej prawo własności tej nieruchomości, którego w rzeczywistości nie ma. Taka sytuacja może wystąpić, gdy np. umowa darowizny z określonych powodów nie jest ważna, ale okoliczności te nie były znane tej osobie (obdarowanemu). Wtedy osoba ta może pozostawać w dobrej wierze, uważając się za właściciela tej nieruchomości.

ZŁA WIARA

Nie istnieje ustawowa definicja złej wiary. Natomiast zgodnie z doktryną w złej wierze jest ta osoba, która powołując się na prawo lub stosunek prawny wie lub powinna wiedzieć, że one nie istnieją, a ewentualne mylne wyobrażenie tej osoby o ich istnieniu nie jest, jak w przypadku dobrej wiary, usprawiedliwione. Zła wiara występuje także, gdy dana osoba rzeczywiście nie może przypuszczać, nie wie, a powinna wiedzieć, że dane prawo jej nie przysługuje. Często ma to miejsce w sytuacji, gdy dana osoba zobowiązana do należytej staranności np. zawodowej jej nie zachowuje i nie zna prawa, które powinna znać.

Przykład: dana osoba otrzymała umową darowizny samochód. Jednak później okazało się, że umowa nie jest ważna, a obdarowany wiedząc o tym, gdy obdarowała tylko żona a był współwłasnością małżonków, sprzedał ten samochód, którego własności w świetle prawa nie nabył z uwagi na bezwzględną nieważność umowy darowizny.

Podstawa prawna:

  • Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tj. Dz. U. 2017, poz. 459)
  • Komentarz, kodeks cywilny, część ogólna, Księżak Paweł, Pyziak – Szafnicka Małgorzata, wyd. II, 2014
  • Komentarz, kodeks cywilny, część ogólna, Kidyba Andrzej, tom I, wyd. II, 2012
Dobra materialne


W znaczeniu szerokim są to wszystkie środki, które mogą być wykorzystywane bezpośrednio lub pośrednio do zaspokajania potrzeb ludzkich. W znaczeniu kodeksu cywilnego są to rzeczy. Natomiast w węższym znaczeniu są to rzeczy spełniające następujące warunki:

  • służą zaspokajaniu pewnych potrzeb człowieka – przedmioty spełniające warunki tej grupy nazywane są konsumpcyjnymi dobrami materialnymi,
  • służą wykorzystaniu lub wytworzeniu innych dóbr materialnych (konsumpcyjnych) - są to dobra produkcyjne lub kapitałowe.

Jedne i drugie można podzielić na naturalne i wytworzone przez człowieka.

Nie należy mylić tego z wartościami materialnymi i prawnymi, gdyż jest to pojęcie odnoszące się do dóbr materialnych (patrz dobra niematerialne). Prawa podmiotowe do dóbr materialnych to własność i ograniczone prawo rzeczowe oraz użytkowanie wieczyste, ale także wierzytelność.

Dobra materialne charakteryzuje rzadkość – ograniczoność, co do ich ilości oraz dostępności. Rzadkość tworzy potrzebę regulacji dostępu do poszczególnych dóbr materialnych oraz korzystania i używania ich, jak również decyduje o tym, że ma takie dobro wartość (np. rynkową) przez to, że ktoś chce je nabyć i zapłacić za tą rzecz cenę.

Czasami odróżnia się dobra materialne od wartości materialnych tj. cech danego przedmiotu, za pomocą których spełnia on właśnie definicyjne warunki dobra materialnego. Odróżnia się również dobra materialne od dóbr duchowych (np. wiary, wiedzy), jak i od tych dóbr, które wprawdzie wymagają pewnego materialnego nośnika, ale się do niego nie sprowadzają (np. dzieła sztuki).

Proces zużywania dóbr, które zostały nabyte w celu zaspokojenia potrzeb nazywa się konsumpcją. Proces zużywania się dóbr służących wytwarzaniu innych dóbr nazywamy uznaniem wartości przez odpisy amortyzacyjne.

Przykładowe dobra materialne:

  • samochód,
  • laptop, telefon;
  • rudy np. żelaza, bursztyn , gaz;
  • ubrania, biżuteria;
  • produkty spożywcze;
  • działka budowlana;
  • energia elektryczna itp.
Dobra niematerialne

Dobrami niematerialnymi są wytwory ludzkiego umysłu istniejące w świadomości człowieka jako zespół zobiektywizowanych i skonkretyzowanych idei, pojęć i wyobrażeń, w szczególności utwory literackie, artystyczne, naukowe, wynalazki, znaki towarowe, wzory użytkowe i przemysłowe. Wytwory te nie są przedmiotami materialnymi, a o ich istocie nie decyduje materialny aspekt, ale innego rodzaju walory, np. poznawcze. W sferze kultury najważniejszą rolę spośród dóbr niematerialnych odgrywają chronione prawami autorskimi utwory oraz przedmioty praw pokrewnych, w tym artystyczne wykonania.

Dobra niematerialne według F. Zolla to "dobra, które pewne osoby albo ich prawni poprzednicy swym geniuszem, pracą, sprytem lub zapobiegliwością wytworzyli". Dobra te nie istnieją w świecie bytów "realnych", nie mają postaci materialnej, są efektem uznania przez ustawodawcę pewnych stanów, interesów, wartości za zasługujące na ochronę prawną w postaci prawa wyłącznego.

Ściśle związane z dobrami niematerialnymi są prawa na czy do takich dóbr – majątkowe prawa autorskie, w tym do utworów naukowych, badawczo-rozwojowych oraz inne własności intelektualnej, w tym przemysłowej, takie jak patenty na wynalazki, prawa ochronne na wzory przemysłowe, użytkowe, znaki towarowe i inne.

Dobrem niematerialnym jest między innymi firma, pod którą działa przedsiębiorca, jego nazwa, know-how, slogan reklamowy.

Trzeba odróżnić od nich te dobra niematerialne, które są prawne, czyli wynikają z czynności lub stosunku prawnego.

Źródła:

  • Stefan Grzybowski „System prawa cywilnego: część ogólna”, PAN Instytut Państwa i Prawa 1985
  • Anna Tischner „Odpowiedzialność majątkowa za naruszenie prawa do znaku towarowego”, Oficyna 2008
  • F. Zoll „Prawo cywilne” t.II Prawa rzeczowe i rzeczowym podobne, 1931
Dobra osobiste


Zgodnie z przepisem art. 23 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r. poz. 459 ze zm.), dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach. W tym miejscu należy przytoczyć przepis art. 43 Kc, zgodnie z którym przepisy o ochronie dóbr osobistych osób fizycznych stosuje się odpowiednio do osób prawnych.

Za podstawowe dobro osobiste należy uznać, zgodnie z art. 30 Konstytucji, przyrodzoną i niezbywalną godność człowieka która stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych.

Doktryna definiuje dobra osobiste jako powszechnie uznane w społeczeństwie wartości niemajątkowe związane ściśle z osobą człowieka i będące przejawami godności osoby ludzkiej, obejmujące przede wszystkim integralność fizyczną i psychiczną oraz indywidualność człowieka. (E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Wyd. 8, Warszawa 2017, Legalis, komentarz do art. 23). Natomiast wartości dobra majątkowe określane są terminem prawa majątkowe (do dóbr materialnych i niematerialnych, prawnych).

Doktryna wymienia w szczególności następujące dobra osobiste: 1) życie; 2) zdrowie, w tym zdrowie psychiczne; 3) nietykalność cielesna; 4) integralność seksualna – swoboda decyzji o uczestniczeniu lub nieuczestniczeniu w relacjach o charakterze seksualnym; 5) wolność, rozumiana zarówno jako swoboda poruszania się, jak i jako swoboda decyzji i poglądów – wolność od przymusu, gróźb czy innych form ingerencji w dokonywane przez człowieka wybory; 6) swoboda sumienia i wyznania – wolność od ingerencji w sferę przekonań czy światopoglądu, swoboda wyznawania bądź niewyznawania religii, uczestniczenia bądź nieuczestniczenia w praktykach religijnych, a także możliwość nieujawniania informacji o tym; 7) cześć, rozumiana jako stan osoby polegający na zdolności do obrony swojego świata wartości w sposób uzasadniający szacunek innych osób; przydatne jest rozróżnienie wewnętrznego aspektu czci (nazywanej w tym kontekście godnością osobistą), polegającego na przekonaniu człowieka o własnej wartości i oczekiwaniu poszanowania ze strony innych, oraz jej aspektu zewnętrznego (nazywanego dobrym imieniem), polegającego na szacunku i pozytywnej opinii otoczenia; 8) nazwisko i pseudonim (chronione zarówno przed nieuprawnionym użyciem przez inną osobę, jak i przed ujawnieniem wbrew zgodnej z prawem woli ich nosiciela); 9) wizerunek, czyli fizyczny obraz człowieka (zob. art. 81 PrAut), dobro to można naruszyć nie tylko rozpowszechniając utrwalony wizerunek, ale także upodabniając się do innej osoby w celu wprowadzenia w błąd obserwatorów; 10) głos, którego naruszenia podobne są do naruszeń wizerunku; 11) stan cywilny rozumiany jako pozycja osoby w rodzinie; 12) przynależność do określonej płci (zob. uchw. SN z 22.9.1995 r., III CZP 118/95, OSN 1996, Nr 1, poz. 7); 13) prywatność, czyli sfera fizycznej przestrzeni, a także myśli i przeżyć człowieka oraz informacji o nim, do której dostęp można uzyskać tylko za jego zgodą (przy czym zakres ochrony tej sfery może być różny ze względu na pełnioną przez daną osobę rolę społeczną); 14) wolność komunikowania się i tajemnica korespondencji, ujmowana zarówno z punktu widzenia jej nadawcy, jak i adresata (zob. też art. 82 PrAut); 15) nietykalność mieszkania, rozumianego w doktrynie dość szeroko, jako całość domostwa uprawnionego, a nawet jego pojazd (por. art. 50 Konstytucji RP); 16) twórczość (dookreślana w art. 23 KC przymiotnikami "naukowa", "artystyczna", "wynalazcza" i "racjonalizatorska") – można, wyróżniać dwa związane z nią dobra osobiste: wolność działalności twórczej, będącą emanacją wolności człowieka i jego swobody rozwoju i samorealizacji oraz związek twórcy z jego dziełem, czyli wartość niemajątkową, jaką przedstawia dla twórcy fakt, że pewien wytwór intelektualny jest jego właśnie dziełem (to drugie dobro podlega ponadto ochronie szczegółowo uregulowanej przepisami prawa własności intelektualnej); 17) kult pamięci o zmarłej osobie bliskiej, czyli więź emocjonalna ze zmarłym, której przejawem jest oddawanie szacunku zwłokom i utrwalenie pamięci o zmarłym (przez urządzenie pogrzebu, wystawienie i pielęgnowanie grobu) oraz dbanie o dobre imię zmarłego, gdy jego naruszenie godziłoby w uczucia, jakim darzy go żyjąca osoba bliska (E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Wyd. 8, Warszawa 2017, Legalis, komentarz do art. 23).

Należy wskazać, że może dochodzić do konfliktu pomiędzy ochroną dóbr osobistych, a innymi wartościami jak wartości majątkowe czy np. wolnością słowa. W wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie - I Wydział Cywilny z dnia 13 października 2017 r. I ACa 1208/16, Legalis, wskazano, że jakkolwiek wolność słowa gwarantowana jest przez polską Konstytucję, to jej granice wyznacza między innymi godność człowieka. Obraz kukły z rozchylonymi nogami, wyzywająco ubranej i bez majtek, jak i komentarze osób oglądających karykaturę powódki, naruszają w sposób bezpośredni sferę osobistą powódki.

Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 20 września 2017 r., I ACa 255/17, Legalis wskazał, że prawo do swobodnego manifestowania własnych poglądów i opinii może prowadzić i zazwyczaj prowadzi do kolizji z prawem osoby, której dotyczy krytyczna wypowiedź, do ochrony jej dobrego imienia. Ramy swobody wypowiedzi dotyczących osób zaangażowanych w działalność publiczną są szersze, zaś zakres dopuszczalnej krytyki, a co za tym idzie, zakres konieczności tolerowania przez takie osoby negatywnych wypowiedzi na swój temat, większy. W odniesieniu do osób publicznych, podjęta w interesie publicznym krytyka jest działaniem pożądanym, jeżeli ma cechy rzeczowości, opiera się na informacjach, które zostały starannie zebrane i zweryfikowane oraz nie przekracza granic koniecznych do osiągnięcia celu.

Podstawa prawna

  • Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r. poz. 459 ze zm.)
Dokument

Dowód, pismo stwierdzające coś, zaświadczenie na piśmie. Pisemny ślad czynności lub operacji, zawierających ich charakterystykę, na którą składają się dane o istocie (przedmiocie) operacji, jej rozmiarach, ilości, wartości) uczestnikach, terminie, miejscu. W dokumencie powinny się tez znaleźć elementy gwarantujące jego wiarygodność:

- określenie wystawcy (autora)

- jego podpisu,

- podpisy osób dokonujących kontroli i akceptacji dokumentu,

- niezbędne pieczątki,

- data wystawienia.

Sporządzenie dokumentu wymaga przestrzegania obowiązujących zasad, staranności w sposób trwały i czytelny bez zamazywania, wycierania itp.

Dokumenty odzwierciadlające operacje gospodarcze i stanowiące podstawę zapisów księgowych zalicza się do dokumentów (dowodów) księgowych. Dokumenty sporządzone na podstawie bezpośrednich obserwacji i pomiaru zjawisk noszą nazwę dokumentów źródłowych. Dokumenty powstałe z danych zawartych w dokumentach źródłowych określa się mianem wtórnych.

Dokument elektroniczny

Dokument istniejący w postaci elektronicznej. Ustawa o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne definiuje dokument elektroniczny jako stanowiący odrębną całość znaczeniową zbiór danych uporządkowanych w określonej strukturze wewnętrznej i zapisany na informatycznym nośniku danych.
Ustawa o Informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne Art. 3 pkt.) 2

Dokument prywatny

Stanowi środek dowodowy, stwierdzający, że osoba, która złożyła na nim podpis złożyła oświadczenie zawarte w treści dokumentu. Domniemanie autentyczności dokumentu prywatnego objawia się w tym, że zawiera treść pochodzącą od osoby oraz, że został sporządzony przez osobę, która widnieje w jego podpisie.
Kodeks postępowania cywilnego Art. 245

Dokument prywatny mający moc dokumentu urzędowego

dokument prywatny (patrz dokument prywatny) mający moc dokumentu urzędowego – wyciąg z ksiąg bankowych. Sąd może wydać nakaz zapłaty, jeżeli bank dochodzi roszczenia na podstawie wyciągu z ksiąg bankowych podpisanego przez osoby upoważnione do składania oświadczeń w zakresie praw i obowiązków majątkowych banku i opatrzonego pieczęcią banku oraz dowodu doręczenia dłużnikowi pisemnego wezwania do zapłaty.
Kodeks postępowania cywilnego Art. 485. § 3

Dokument urzędowy

Stanowi środek dowodowy sporządzony w przepisanej formie przez upoważniony do tego organ władzy publicznej lub inne organy państwowe. Dokument urzędowy korzysta z domniemania autentyczności (pochodzi od organu, który widnieje na dokumencie jako wystawiający go) oraz stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone. Ustawa o dostępie do informacji publicznej definiuje dokument urzędowy jako treść oświadczenia woli lub wiedzy, utrwalonej i podpisanej w dowolnej formie przez funkcjonariusza publicznego w rozumieniu przepisów Kodeksu karnego, w ramach jego kompetencji, skierowana do innego podmiotu lub złożona do akt sprawy.

Dominująca pozycja

Jest to pozycja przedsiębiorcy, który poprzez swoje większościowe udziały w rynku może skutecznie zapobiegać konkurencji na rynku właściwym. Przyjmuje się, że przedsiębiorca ma pozycję dominującą, jeżeli jego udział w rynku właściwym przekracza 40 %;
Ustawa o ochronie konkurencji i konsumenta Art. 4 pkt. 10

Dominujący podmiot

Zgodnie z kodeksem spółek handlowych podmiotem dominującym jest spółka handlowa gdy:
a) dysponuje bezpośrednio lub pośrednio większością głosów na zgromadzeniu wspólników albo na walnym zgromadzeniu, także jako zastawnik albo użytkownik, bądź w zarządzie innej spółki kapitałowej (spółki zależnej), także na podstawie porozumień z innymi osobami, lub
b) jest uprawniona do powoływania lub odwoływania większości członków zarządu innej spółki kapitałowej (spółki zależnej) albo spółdzielni (spółdzielni zależnej), także na podstawie porozumień z innymi osobami, lub
c) jest uprawniona do powoływania lub odwoływania większości członków rady nadzorczej innej spółki kapitałowej (spółki zależnej) albo spółdzielni (spółdzielni zależnej), także na podstawie porozumień z innymi osobami, lub
d) członkowie jej zarządu stanowią więcej niż połowę członków zarządu innej spółki kapitałowej (spółki zależnej) albo spółdzielni (spółdzielni zależnej), lub
e) dysponuje bezpośrednio lub pośrednio większością głosów w spółce osobowej zależnej albo na walnym zgromadzeniu spółdzielni zależnej, także na podstawie porozumień z innymi osobami, lub
f) wywiera decydujący wpływ na działalność spółki kapitałowej zależnej albo spółdzielni zależnej, w szczególności na podstawie umów określonych w art. 7 kodeksu; Ustawa o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych określa sytuacje, w którym podmiot staje się podmiotem dominującym. Podmiot jest dominujący gdy: a) posiada bezpośrednio lub pośrednio przez inne podmioty większość głosów w organach innego podmiotu, także na podstawie porozumień z innymi osobami, lub
b) jest uprawniony do powoływania lub odwoływania większości członków organów zarządzających lub nadzorczych innego podmiotu, lub
c) więcej niż połowa członków zarządu drugiego podmiotu jest jednocześnie członkami zarządu, prokurentami lub osobami pełniącymi funkcje kierownicze pierwszego podmiotu bądź innego podmiotu pozostającego z tym pierwszym w stosunku zależności;
w rozumieniu Ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych Natomiast w rozumieniu Ustawy o ochronie konkurencji i konsumenta, pozycję dominującą przyjmuje przedsiębiorca, który posiada kontrolę lub przejął kontrolę nad innym przedsiębiorcą oznaczającą wszelkie formy bezpośredniego lub pośredniego uzyskania przez tego przedsiębiorcę uprawnień, które osobno albo łącznie, przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności prawnych lub faktycznych, umożliwiają wywieranie decydującego wpływu na innego przedsiębiorcę lub przedsiębiorców, w szczególności uprawnienia takie tworzą:
a) dysponowanie bezpośrednio lub pośrednio większością głosów na zgromadzeniu wspólników albo na walnym zgromadzeniu, także jako zastawnik albo użytkownik, bądź w zarządzie innego przedsiębiorcy (przedsiębiorcy zależnego), także na podstawie porozumień z innymi osobami,
b) uprawnienie do powoływania lub odwoływania większości członków zarządu lub rady nadzorczej innego przedsiębiorcy (przedsiębiorcy zależnego), także na podstawie porozumień z innymi osobami,
c) członkowie jego zarządu lub rady nadzorczej stanowią więcej niż połowę członków zarządu innego przedsiębiorcy (przedsiębiorcy zależnego),
d) dysponowanie bezpośrednio lub pośrednio większością głosów w spółce osobowej zależnej albo na walnym zgromadzeniu spółdzielni zależnej, także na podstawie porozumień z innymi osobami,
e) prawo do całego albo do części mienia innego przedsiębiorcy (przedsiębiorcy zależnego),
f) umowa przewidująca zarządzanie innym przedsiębiorcą (przedsiębiorcą zależnym) lub przekazywanie zysku przez takiego przedsiębiorcę; Kodeks spółek handlowych Art. 4. § 1. pkt. 4;
Ustawa o Ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz spółki publiczne Art. 4. Pkt. 14;
Ustawa o ochronie konkurencji i konsumenta Art. 4. Pkt. 4;

Domniemanie faktyczne

Przyjęcie za fakt (okoliczność) to co daje się wyprowadzić wprost (w procesie logicznego rozumowania) z innych niespornych (wykazanych, notoryjnych) faktów. Sąd może uznać za ustalone fakty mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, jeżeli wniosek taki można wyprowadzić z innych ustalonych faktów. Zeznania świadka oraz zdjęcie z fotoradaru pozwalają sędziemu domniemywać, że X prowadził samochód.
Kodeks postępowania cywilnego Art. 231

Domniemanie prawne

Uznanie za fakt tego co stanowi lub przewiduje z takim skutkiem w dyspozycji przepisu prawa (domniemanie prawdziwości wpisów w rejestrach KRS, księgach wieczystych, księgach stanu cywilnego) Domniemania ustanowione przez prawo (domniemania prawne) wiążą sąd; mogą być jednak obalone, ilekroć ustawa tego nie wyłącza. Wpis w księdze wieczystej nieruchomości w dziale dotyczącym własności wskazuje, że na ustrój małżeńskiej wspólności majątkowej.
Kodeks postępowanie cywilne Art. 234

Doręczenie

Złożenie oświadczenia woli, przekazanie dokumentu, w taki sposób, że odbiorca mógł się zapoznać z treścią lub wejść w posiadanie przy dołożeniu należytej staranności. Wydanie przesyłki pocztowej lub wypłacenie kwoty pieniężnej określonej w przekazie pocztowym adresatowi, a w przypadkach określonych prawem także innej osobie, lub przekazanie druku bezadresowego zgodnie z umową o świadczenie usługi pocztowej;
Prawo pocztowe Art. 3 pkt. 4

Doręczenie urzędowe

Jest to regulowany przepisami procesowymi (cywilnymi, karnymi, administracyjnymi, podatkowymi) sposób doręczania pism kierowanych przez organy i instytucje państwowe. Doręczeń urzędowych sąd może dokonać za pośrednictwem poczty, komornika, woźnego, sadowa służbę doręczeniową. Sądy kierują się zasadą oficjalności doręczeń, co oznacza, ze pisma procesowe sąd doręcza z urzędu. Jeśli adresatem jest osoba fizyczna, doręczenia dokonuje się osobiście, bądź przedstawicielowi ustawowemu w mieszkaniu, miejscu pracy albo miejscu prawdopodobnego pobytu. W przypadku osoby prawnej, organizacji doręczenia dokonuje się organowi reprezentującego ten podmiot, ewentualnie upoważnionemu pracownikowi na adres wskazany w rejestrach. Jeżeli w postępowaniu stronę reprezentuje pełnomocnik, doręczenia dokonuje się wyłącznie pełnomocnikowi. Strona uczestnicząca w postępowaniu przed organem ma obowiązek poinformować o zmianie adresu doręczeń. W przeciwnym razie (poza wyjątkami przewidzianymi w przepisach) pismo organu pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia. Odbierający pismo potwierdza doręczenie mu pisma swym podpisem ze wskazaniem daty doręczenia
(kpa Art. 46 § 1).

Doręczenie właściwe

Oznacza doręczenie samemu adresatowi (tzw. do rąk własnych)

Doręczenie za pomocą środków komunikacji elektronicznej

W przypadku doręczenia pisma za pomocą środków komunikacji elektronicznej doręczenie jest skuteczne, jeżeli w terminie 7 dni od dnia wysłania pisma organ administracji publicznej otrzyma potwierdzenie doręczenia pisma. W razie nieotrzymania takiego potwierdzenia organ doręcza pismo w sposób określony w przepisach kpa dla pisma w formie innej niż forma dokumentu elektronicznego. W celu doręczenia dokumentu w formie dokumentu elektronicznego organ administracji publicznej, przesyła na adres elektroniczny adresata informację zawierającą:

1) wskazanie, że adresat może odebrać dokument w formie dokumentu elektronicznego;

2) wskazanie adresu elektronicznego, z którego adresat może pobrać dokument i pod którym powinien dokonać potwierdzenia doręczenia dokumentu;

3) pouczenie dotyczące sposobu odbioru dokumentu, a w szczególności sposobu identyfikacji pod wskazanym adresem elektronicznym w systemie teleinformatycznym organu administracji publicznej oraz informacji o wymogu podpisania urzędowego poświadczenia odbioru w sposób wskazany w art. 20a ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne.
Kodeks postepowania administracyjnego Art. 46 § 4

Doręczenie zastępcze

Doręczenie nieadresatowi. Dotyczy przypadków gdy adresat jest osobą fizyczną. Ten typ doręczenia występuje gdy doręczający nie zastanie adresata pod wskazanym adresem i może doręczyć pismo domownikowi albo administracji domu albo także z woli adresata złożyć pod wskazanym adresem skrzynki, skrytki pocztowej (poste restante)

Dostawa

Jest to umowa, w której dostawca zobowiązuje się do wytworzenia rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku oraz do ich dostarczania częściami albo regularnie co pewien czas, a odbiorca zobowiązuje się do odebrania tych rzeczy i do zapłacenia ceny. Umowa dostawy powinna być stwierdzona pismem. Kodeks cywilny Art. 605

Dostęp on-line

Pojęcie pochodzące z ruchu naukowego open acces oznaczające otwarty dostęp (z ang. wolny, powszechny). Dostęp on-line definiuje dostęp ze swojego urządzenia (np. smartfonu użytkownika) do cyfrowych form zapisu danych i treści zapisanych lub kontrolowanych (w chmurach) przez właściciela z jego lub przez niego kontrolowanego serwera (komputer) pod jego adresem IP udostępnianych użytkownikom (np. na portalu, w serwisie, w e-sklepie)

Posiadanie statusu/dostępu online (ang. na linii) jest statusem osoby, serwera, innego podmiotu posiadającego dostęp do serwisów cyfrowych.

W praktyce dostęp on-line/ posiadanie statusu użytkownika on-line oznacza podłączenie do „sieci" np. portali, serwisów czyli „przebywania" użytkownika na portalu internetowym, aby w trakcie połączenia mógł on korzystać z treści cyfrowych tam dostępnych.

Dowód księgowy

Dokument, kwit, pisemne stwierdzenie dokonania lub powstania operacji, udokumentowanie operacji, zawierające ich charakterystykę (opis, dane liczbowe, data, uczestnicy) oraz dokumenty gwarantujące wiarygodność (podpisy, pieczątki, potwierdzenie sprawdzenia i akceptacji, data i miejsce wystawienia). Dowód musi być sporządzony zgodnie z obowiązującymi zasadami (staranne, trwale wypełnianie, bez wycierania, zamazywania). Dowody stanowiące podstawę zapisów księgowych zalicza się do dowodów księgowych.

Due diligence

Jest to profesjonalne, pełne badanie przedsiębiorstwa, przedsięwzięcia pod względem prawnym, księgowym, polityki firmy, a nawet pracujących w nim osób, które ma dać pełny obraz działalności (należyta staranność) przedsiębiorstwa potencjalnemu inwestorowi.

Dyskusja 66

(technika Philips 66, Buzz Session) - odmiana burzy mózgów. Nazwa pochodzi od procedury bazującej na stworzeniu 6 zespołów pracujących przez 6minut. Przed rozpoczęciem sesji twórczych określa się ich temat. Każdy zespół pracuje w oddzielnym pomieszczeniu starając się wytworzyć możliwie dużą liczbę pomysłów. Taką listę pomysłów uzupełnia się w trakcie sesji ogólnej, następnie zespoły znowu rozchodzą się na sesje grupowe. Procedura jest powtarzana aż do momentu wygenerowania zadowalających pomysłów.

Działalność innowacyjna

Działalność polegającą na badaniu, opracowaniu wynalazku, wzoru przemysłowego, nowej technologii, organizacji, formy produktów lub usługi i przeważnie na jej podstawie wytwarzania nowych lub znacząco ulepszonych towarów, procesów lub usług;
Ustawa Niektóre formy wspierania działalności innowacyjnej Art. 2.1

Dzierżawa

Jest to umowa, w której wydzierżawiający zobowiązuje się oddać dzierżawcy rzecz do używania i pobierania pożytków (patrz pożytki) przez czas oznaczony lub nie oznaczony, a dzierżawca zobowiązuje się płacić wydzierżawiającemu umówiony czynsz. Czynsz może być płatny okresowo tj. rocznie lub kwartalnie, jak i skapitalizowany, to jest za okresy dłuższe lub cały czas dzierżawy. Czynsz może być płatny w pieniądzach lub świadczeniach innego rodzaju. Może być również oznaczony niepieniężnie w ułamkowej części pożytków lub wartości pożytków pieniężnie.
Kodeks cywilny Art. 693

Warto wiedzieć