Słownik pojęć

  U

Upadłość

Upadłość jest procedurą wszczynaną i prowadzoną w sytuacji, gdy dłużnik staje się niewypłacalny. Procedura ta jest zwana postępowaniem upadłościowym, które jest wszczynane na wniosek dłużnika lub jego wierzycieli. Postępowanie upadłościowe rozpoczyna się przez ogłoszenie upadłości przez sąd w formie postanowienia. Postępowanie upadłościowe jest prowadzone w celu zaspokojenia należności wierzycieli w jak najszerszym zakresie. Postępowanie upadłościowe jest prowadzone przez syndyka, który ma za zadanie zarządzać majątkiem dłużnika, w taki sposób, aby jak najlepiej zaspokoić wierzycieli.

Postępowanie upadłościowe zostało uregulowane w ustawie prawo upadłościowe z dnia z dnia 28 lutego 2003 roku (dalej jako „Prawo upadłościowe”). Procedura upadłościowa określa zasady wspólnego dochodzenia roszczeń przez wierzycieli wobec dłużnika, który stal się niewypłacalny. Tego rodzaju dłużnik nazywany jest upadłym. Procedura upadłościowa jest zatem wspólnym dochodzeniem roszczeń przez wierzycieli od upadłego. To właśnie odróżnia postępowanie upadłościowe od postępowania egzekucyjnego, podczas którego należności od dłużnika dochodzą tylko pojedynczy wierzyciele.

Do dnia 1 stycznia 2016 roku istniała możliwość prowadzenia postępowania upadłościowego tylko w dwóch trybach:

  • upadłość układowa;
  • upadłość likwidacyjna.

Przy czym upadłość układowa polegała na tym, że zgromadzenie wierzycieli zawierało układ, którego celem było zachowanie przedsiębiorstwa przez upadłego i stopniowe spłacanie wierzycieli z osiąganych zysków, w sposób przewidziany w układzie. Przy czym układ musiał zostać jeszcze zatwierdzony przez sąd.

Upadłość likwidacyjna istnieje w dalszym ciągu i polega na tym, że syndyk ma za zadanie upłynnienie (sprzedaż) całego majątku upadłego, a następnie z uzyskanej w ten sposób kwoty zaspokojenie wierzycieli.

Od 1 stycznia 2016 roku nie prowadzi się już upadłości układowej, pozostała zaś upadłość likwidacyjna.

Od 2016 roku weszło w życie całkowicie nowe rozwiązanie mające na celu utrzymanie przedsiębiorstwa upadłego. Jest nim postępowanie restrukturyzacyjne uregulowane w ustawie z dnia 15 maja 2015 roku – Prawo restrukturyzacyjne. Ustawa ta przewiduje możliwość zastosowania czterech różnych postępowań, przy czym każde z nich ma zmierzać do zawarcia układu i utrzymania przedsiębiorstwa upadłego. Można więc powiedzieć, że wcześniejsza upadłość układowa została zastąpiona postępowaniem restrukturyzacyjnym.

Dodatkowo ustawodawca w Prawie upadłościowym wprowadził jeszcze jedną możliwość upadłości, a mianowicie układ w upadłości. Jest to rozwiązanie, które już po ogłoszeniu upadłości pozwala na zawarcie układu. Stosuje się je wtedy, gdy w toku postępowania upadłościowego okazuje się jednak, że przedsiębiorstwo upadłego może dalej funkcjonować i nie ma sensu upłynniać go w całości.

Wracając jednak do samego postępowania upadłościowego, może ono być prowadzone wobec:

  • dłużników, którzy są przedsiębiorcami – (firmy, osoby prawne, w tym spółki kapitałowe, ułomne osoby prawne, osoby prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą)
  • dłużników, będących osobami fizycznymi, które nie prowadzą działalności gospodarczej - czyli konsumentów.

Celem postępowania upadłościowego jest zaspokojenie roszczeń wierzycieli w jak największym stopniu oraz zachowanie przedsiębiorstwa upadłego – jeśli tylko jest to możliwe.
Postępowanie upadłościowe rozpoczyna się w chwili ogłoszenia upadłości przez sąd. Sądem właściwym do ogłoszenia upadłości jest sąd rejonowy – sąd gospodarczy.

Ogłoszenie upadłości przez sąd może nastąpić przy spełnieniu dwóch warunków:

  • upadły stał się niewypłacalny;
  • upadły posiada zdolność upadłościową.

Zdolność upadłościowa polega na tym, że upadłym może być tylko określony podmiot, tj. przedsiębiorca lub konsument. Przy czym upadłość można też zastosować wobec:

  • spółek z ograniczoną odpowiedzialnością i spółek akcyjnych nieprowadzących działalności gospodarczej;
  • wspólników osobowych spółek handlowych, ponoszących odpowiedzialność za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem;
  • wspólników spółki partnerskiej.

Upadłości nie można natomiast ogłosić wobec podmiotów wymienianych w Prawie upadłościowym, w tym między innymi:

  • Skarbu Państwa;
  • jednostek samorządu terytorialnego;
  • publicznych samodzielnych zakładów opieki zdrowotnej;
  • uczelni.

Niewypłacalność natomiast następuje, gdy dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Czyli inaczej rzecz biorąc, jeśli dłużnik nie jest już w stanie zapłacić należności, których terminy płatności już minęły. Przyjmuje się, że niewypłacalność występuje wtedy, gdy opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych trwa już dłużej niż 3 miesiące.

W przypadku jednak, gdy dłużnikiem jest osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadające zdolności prawnej, niewypłacalność występuje również wtedy, gdy niezapłacone zobowiązania pieniężne przekraczają wartość majątku dłużnika i trwa to już przez okres co najmniej 24 miesięcy.

Wniosek o ogłoszenie upadłości może zostać złożony przede wszystkim przez dłużnika lub któregokolwiek z jego wierzycieli osobistych.

Zobacz także:

 Podstawa prawna:

  • Ustawa z dnia 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne (Dz.U.2020.814);
  • Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz.U.2020.1288).