Słownik pojęć

Bezpłatny Program Do Rozliczenia PIT za 2018
  P

Potrącenie

Potrącenie zostało uregulowane w art. 498 Ustawy z dnia 26 czerwca 1964 Kodeks Cywilny, w języku potocznym oraz dziedzinie finansów przyjmuje się także jego zamienną nazwę kompensacja/kompensata pochodząca od łacińskiego słowa compensatio.

Zgodnie  z literalnym brzmieniem art. 498 k.c , potrącenie następuje w chwili gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich w takim przypadku może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze bądź rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. Poprzez potrącenie, w przypadku gdy wierzytelności  nie są sobie równe, obie wierzytelności umarzają się wzajemnie jedynie do wysokości wierzytelności niższej.

W doktrynie próbowano rozdzielić „potrącenie” od „kompensaty”, w przypadku takiego rozróżnienia potrąceniem uznawane jest za ścisłe, o znaczeniu prawno- technicznym, rezerwowane wyłącznie do potrącenia ustawowego albo jednostronnego, polegającego na złożeniu przez zainteresowaną stronę oświadczenia woli o dokonaniu potrącenia.

W takim rozróżnieniu kompensatą są wszelkie potrącenia umowne, których podstawą jest umowa stron. Potrącenie umowne/potrącenie ustawowe należy także oddzielić od innych potrąceń w przypadku których dochodzi jedynie do zmniejszenia wysokości należnego świadczenia, nie zaś wzajemnego zniesienia przeciwstawnych wierzytelności dłużnika i wierzyciela. Zarówno w języku potocznym jak i doktrynie, potrącenie stosowane jest ogólnie dla wszelkiego rodzaju potrąceń zastępczo również używane jest słowo kompensaty.

Potrącenia dokonuje się przez oświadczenie złożone drugiej stronie. Oświadczenie ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe. W przypadku gdy przedmiotem potrącenia są wierzytelności, których miejsca spełnienia świadczeń są różne, strona korzystająca z możności potrącenia obowiązana jest uiścić drugiej stronie sumę potrzebną do pokrycia wynikającego dla niej uszczerbku.

Zgodnie z treścią zamieszczoną w Słowniku języka polskiego, potrącenie oznacza«suma odliczoną od jakiejś należności».

Podstawa prawna:

  • Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 Kodeks Cywilny (Dz.U 2018.1025);

Bibliografia:

  • Mały Słowik języka Poslskiego PWN, Warszawa 1999 r.
  • Kidyba Andrzej, Kodeks cywilny, Komentarz, Tom III, Zobowiązania –część ogólna;
  • L. Stępniak, Potrącenie w systemie polskiego prawa cywilnego, Ossolineum 1975, s. 19; M. Pyziak-Szafnicka (w:) System prawa prywatnego, t. 6, s. 1091;