Słownik pojęć


  W

Wady oświadczenia woli

Czynność prawna (najczęściej zawarcie umów) dokonuje się przez złożenie odpowiedniego oświadczenia woli, czyli jej wyrażenia dla dokonania tej czynności.

Zgodnie z art. 60 Kodeksu cywilnego, z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, które ujawnia jej wolę w sposób dostateczny, w tym również przez ujawnienie tej woli w postaci elektronicznej (oświadczenie woli). Najczęściej w przypadku umów to jest jej podpisanie.

Jednak nie zawsze tak jest w przypadku czynnościach (umowach) życia codziennego. Może to następować w drodze określonego zachowania. Przykład: wręczenie bez słowa kioskarzowi kwoty stanowiącej wartość np. określonej gazety i następnie zabranie ze stojaka egzemplarza tej gazety.

Wady oświadczeń woli to takie stany faktyczne, w których złożenie oświadczenia (wyrażenie) woli uległo zakłóceniu. Ustawodawca unormował wady oświadczeń woli:

1) brak świadomości lub swobody, art. 82 Kc;

2) pozorność, art. 83 Kc;

3) błąd (istotny), art. 84, 85 Kc;

4) podstęp, art. 86 Kc;

5) groźba, art. 87 Kc.

Zgodnie z orzecznictwem, nie jest dopuszczalne modyfikowanie w umowie przepisów regulujących wady oświadczeń woli poprzez strony czynności. Patrz uchwała Sądu Najwyższego - Izby Cywilnej z dnia 7 kwietnia 1992 r., III CZP 30/92, Legalis.

Należy pamiętać, że istnieją też przepisy szczególne dotyczące wad oświadczeń woli, a mianowicie art. 918 par. 1 (uchylenie się od skutków prawnych ugody zawartej pod wpływem błędu), art. 928 par. 1 pkt 2 (jeśli spadkobierca podstępem lub groźbą nakłonił spadkodawcę do sporządzenia lub odwołania testamentu albo w taki sam sposób przeszkodził mu w dokonaniu jednej z tych czynności), art. 945 par. 1 (wady oświadczenia woli przy sporządzaniu testamentu), art. 1019 (oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby) i 1045 Kc (uchylenie się od skutków prawnych umowy o dział spadku zawartej pod wpływem błędu) oraz art. 15[1] Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – wady oświadczenia woli przy zawarciu małżeństwa). W przypadkach szczególnych, te przepisy znajdą zastosowanie w pierwszej kolejności zgodnie z zasadą lex specialis derogat legi generali, zamiast przepisów art. 82