Słownik pojęć

  O

Odpowiedzialność Skarbu Państwa

Skarb Państwa jest osobą prawną (art. 33 Kodeksu cywilnego). Jako osoba prawna, Skarb Państwa jest podmiotem który w miejsce Państwa w stanach cywilnoprawnych występuje w przypadku bycia pozwanym i pozywania z tytułu odszkodowań jak i rozporządzania mieniem Państwa i rozliczeniach finansowych z Państwem. Skarb Państwa jest w stosunkach cywilnoprawnych podmiotem praw i obowiązków, które dotyczą mienia państwowego nienależącego do innych państwowych osób prawnych (art. 34 Kodeksu cywilnego). Wobec tego, iż właśnie do występowania w obrocie w stosunkach cywilnopranych, w tym wszelkich odszkodowawczych zastąpiono Państwo osobą prawną Skarbu Państwa, to tak jak i inne osoby i stosunki w zakresie cywilnoprawnym reguluje Kodeks cywilny.

Dlatego zasady odpowiedzialności Skarbu Państwa regulują przepisy Kodeksu cywilnego, które stanowią konkretne, tzw. tytuły prawne, które należy powołać jako podstawy orzekania przez sąd występując z roszczeniami.

Art. 417 – szkoda przez naruszenie zasady legalizmu

§ 1. Za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zaniechanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa.

§ 2. Jeżeli wykonywanie zadań z zakresu władzy publicznej zlecono, na podstawie porozumienia, jednostce samorządu terytorialnego albo innej osobie prawnej, solidarną odpowiedzialność za wyrządzoną szkodę ponosi ich wykonawca oraz zlecająca je jednostka samorządu terytorialnego albo Skarb Państwa.

Podstawową zasadą odpowiedzialności Skarbu Państwa jest zasada niezgodności z prawem. Odpowiedzialność ta nie jest oparta na zasadzie winy, lecz ryzyka.

Art. 417[1] – szkoda przez wadę legislacyjną

§ 1. Jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie aktu normatywnego, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu niezgodności tego aktu z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą.

§ 2. Jeżeli szkoda została wyrządzona przez wydanie prawomocnego orzeczenia lub ostatecznej decyzji, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu ich niezgodności z prawem, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej. Odnosi się to również do wypadku, gdy prawomocne orzeczenie lub ostateczna decyzja zostały wydane na podstawie aktu normatywnego niezgodnego z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub ustawą.

§ 3. Jeżeli szkoda została wyrządzona przez niewydanie orzeczenia lub decyzji, gdy obowiązek ich wydania przewiduje przepis prawa, jej naprawienia można żądać po stwierdzeniu we właściwym postępowaniu niezgodności z prawem niewydania orzeczenia lub decyzji, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej.

§ 4. Jeżeli szkoda została wyrządzona przez niewydanie aktu normatywnego, którego obowiązek wydania przewiduje przepis prawa, niezgodność z prawem niewydania tego aktu stwierdza sąd rozpoznający sprawę o naprawienie szkody.

Należy zwrócić uwagę, że ustawodawca nie przewidział odrębnej procedury stwierdzania niewydania aktu normatywnego.

Art. 417[2] – szkoda na osobie krzywda

Jeżeli przez zgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej została wyrządzona szkoda na osobie, poszkodowany może żądać całkowitego lub częściowego jej naprawienia oraz zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę, gdy okoliczności, a zwłaszcza niezdolność poszkodowanego do pracy lub jego ciężkie położenie materialne, wskazują, że wymagają tego względy słuszności.

Odszkodowanie lub zadośćuczynienie na podstawie przepisu art. 417[2] może być przyznane jedynie za działanie, którego skutkiem była szkoda na osobie, a zatem wyłącznie osobom fizycznym. Celem ustanowienia odpowiedzialności za wykonywanie władzy publicznej na zasadzie słuszności jest łagodzenie szczególnie dotkliwych następstw wyrządzenia szkód, których naprawienie na podstawie innych przepisów nie jest możliwe.

Art. 421 Przepisów art. 417, art. 417[1] i art. 417[2] nie stosuje się, jeżeli odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu władzy publicznej jest uregulowana w przepisach szczególnych.

Każdorazowo gdy dana osoba, przedsiębiorca, rozpoznaje a następnie podnosi zarzuty i roszczenia odszkodowawcze w stosunku do jakiegoś organu władzy publicznej bądź też w stosunku do państwa, ale nie potrafi wskazać konkretnego organu który swoimi działaniem bądź zaniechaniem wyrządził szkodę w majątku bądź na osobie, to powinna adresować sprecyzowane roszczenia do Skarbu Państwa reprezentowanego przez organ którego działanie bądź zaniechanie wyrządziło szkodę bądź też do organu właściwego zgodnie z właściwością i kompetencjami przypisanymi na podstawie przepisów. Zarówno wykonywanie władzy publicznej niezgodnie z prawem jak i przy stanowieniu prawa należy rozumieć szeroko, czyli jako postępowania, jak i wydane w rozstrzygnięcia (decyzje, postanowienia, itp.) jak również i czynności materialno-techniczne związane z dokonywaniem określonych wpisów, wydawaniem zaświadczeń, czy też przyjmowaniem albo odmową przyjęcia wniosków, deklaracji jak i dokonywania wpisów do rejestrów.