Wielkość tekstu
Kontrast serwisu
Bezpłatny Program PIT 2017

Kazus- kompetencje organu rentowego do zbadania ważności poszczególnych części umowy o pracę

Przedsiębiorco! Zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem ZUS miał prawo kwestionować podstawę wymiaru składek społecznych, jeżeli okoliczności sprawy przemawiały za przyjęciem, iż stanowiące tę podstawę wynagrodzenie wypłacono na mocy umowy sprzecznej z prawem, zasadami współżycia społecznego lub zmierzającej do obejścia przepisów. Tym razem sąd poszerzył interpretację orzekając, iż organ rentowy może także „przyjrzeć" się poszczególnym zapisom umowy o pracę.

Rozstrzygnięcie Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie[i]:

1. Samo zawarcie umowy o pracę w okresie ciąży, nawet gdyby przyjąć, że głównym motywem stron tej umowy było uzyskanie zasiłku macierzyńskiego, nie może być uznane za naganne czy sprzeczne z prawem. Nie można też przypisać celu obejścia ustawy (art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 300 k.p.) stronom tej umowy o pracę, jeżeli rzeczywiście były wykonywane obowiązki i prawa z niej wynikające.

2. Zakład Ubezpieczeń Społecznych może ustalać stosunek ubezpieczenia społecznego na ściśle określonych warunkach, będąc niezwiązany nieważną czynnością prawną - w całości lub w części.

3. Organ rentowy ma kompetencje nie tylko do badania tytułu zawarcia umowy o pracę, lecz także ważności jej poszczególnych części.

Okoliczności sporu:

W efekcie kontroli przeprowadzonej u płatnika składek (...) T. D., Oddział ZUS w R. ustalił, że zatrudnienie p. B. K. było fikcyjne. "Okoliczności zawarcia przedmiotowej umowy wyraźnie wskazują, że była to umowa pozorna, gdyż celem jej nie było realizowanie stosunku pracy, ale uzyskanie tytułu do ubezpieczeń społecznych" i "skorzystanie ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego". W ocenie organu rentowego przedłożone przez płatnika dokumenty, jak i zeznania świadków, nie dowodziły, że B. K. wykonywała obowiązki pracownicze w ramach umowy o pracę. Płatnik składek/pracodawca pismem z dnia 11 sierpnia 2014 r. wyjaśnił okoliczności zatrudnienia B. K. na stanowisku asystentki w pełnym wymiarze czasu pracy, na czas określony (do 31 sierpnia 2015 r.), za wynagrodzeniem 2.200 zł. Twierdzeń tych organ rentowy nie zweryfikował dowodowo. Sąd Okręgowy (sąd I instancji) ustalił: "Łączący strony stosunek nie był stosunkiem pracy, a jedynie zwyczajową pomocą świadczoną przez B. K. na rzecz ojca. Materiał dowodowy nie wykazał bowiem, by zainteresowana świadczyła pracę w pełnym wymiarze czasu pracy w godzinach powierzonych jej obowiązków. Czynności te wskazywał wnioskodawca i o których mówili świadkowie nie odpowiadały nawet 1/2 etatu". Z zeznań świadków wynikało, że B. K. świadczyła pracę na rzecz płatnika składek (wydawała noże, faktury, przyjmowała pocztę), aczkolwiek okresu tych prac oraz czasu ich wykonywania świadkowie nie sprecyzowali.

Poza sporem pozostało, że w czasie zatrudnienia zainteresowanej jej pracodawca miał problemy zdrowotne i korzystał ze świadczeń rehabilitacyjnych (co łączyło się z czasowym przebywaniem poza domem - (miejscem świadczenia pracy). Zaś żona pracodawcy, również ze względów zdrowotnych, oraz córka B. nie pomagały w tym czasie wnioskodawcy.

Zainteresowana B. K. nie mieszkała w mieszkaniu wnioskodawcy. Aby wykonywać jakąkolwiek pracę musiała dojeżdżać z innej miejscowości. Co było niesporne, wykonywane przez nią czynności: wydawanie towarów czy wystawianie faktur, odbiór przesyłek adresowanych na firmę czy pozyskiwanie klientów miały oczywiście charakter czynności determinowanych zakresem czynności z umowy o pracę. Kwalifikacja tych czynności, jako służbowe, jest gwarantem zgodnego z prawem obrotu prawnego, realizowanego przez wnioskodawcę z kontrahentami. Gwarancji takiej, w świetle przepisów o zobowiązaniach umownych (art. 384 i nast.k.c.), nie można było wywieść z zachowań określonych jako zwyczajową pomoc rodzinną; o niezidentyfikowanej treści jurydycznej. Akta osobowe zainteresowanej zawierały m.in. zaświadczenia o odbytych szkoleniach, zakres czynności, ewidencje czasu pracy oraz potwierdzenia odbioru wynagrodzenia.

Podstawa prawna:

  • Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks Cywilny (tj. Dz.U z 2016 poz. 380)
  • Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz.U z 2016 poz. 963)
  • Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tj. Dz. U. 2016, poz. 1666)

Rozstrzygane zagadnienie:

Czy organ rentowy ma kompetencje do badania ważności poszczególnych części umowy o pracę?

 

Rozstrzygnięcie:

Sąd orzekł, iż:

- po pierwsze; charakter prawny stosunku ubezpieczeń społecznych budzi doktrynalne oraz jurydyczne kontrowersje. Na ogół przyjmuje się jednak, że stosunki ubezpieczeń społecznych mają naturę "mieszanych" stosunków prawnych o cechach zarówno publiczno jak i prywatno-prawnych, w których te ostatnie zdają się przeważać na gruncie aktualnie obowiązującego systemu ubezpieczeń społecznych i sądowego (sąd powszechny) trybu rozstrzygania spraw ubezpieczeniowych. I dlatego w konkretnych i indywidualnych stosunkach ubezpieczeniowo społecznych, opartych na zasadzie solidaryzmu i równego traktowania wszystkich ubezpieczonych, oraz praw ubezpieczonych do uzyskania świadczeń w wysokości adekwatnej do opłaconych składek, wymagana jest również usprawiedliwiona ochrona funduszów ubezpieczeń społecznych,

- po drugie; składka w ubezpieczeniach społecznych jest wprawdzie osobistym wkładem ubezpieczonego, ale z przeznaczeniem na tworzenie ogólnego funduszu ubezpieczeniowego, z którego dopiero prawo do świadczeń czerpią ubezpieczeni, jeśli ziści się określone ryzyko ubezpieczeniowe, w sposób niesprzeczny z zasadą solidaryzmu i równego traktowania wszystkich ubezpieczonych (art. 2a s.u.s.),

- po trzecie; utrwalony w orzecznictwie jest pogląd o możliwości zakwestionowania przez ZUS podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, jeżeli okoliczności sprawy wskazują, że stanowiące tę podstawę wynagrodzenie zostało wypłacone na podstawie umowy sprzecznej z prawem, zasadami współżycia społecznego lub zmierzającej do obejścia prawa.

Stanowi to odstąpienie od poglądu o niemożliwości stosowania w stosunkach ubezpieczenia społecznego przepisów prawa cywilnego. Zdaniem Sądu istotne, z punktu widzenia prawa ubezpieczeń społecznych, czynności prawne które w całości lub w części okazują się sprzeczne z prawem, zasadami współżycia społecznego lub zmierzają do obejścia prawa, nie powinny być akceptowane na gruncie systemowych, aksjologicznych i moralnych wartości oraz zasad prawa ubezpieczeń społecznych, ale mogą być zakwestionowane jako niezasługujące na ochronę prawa ubezpieczeń społecznych, bo sądy nie mogą i nie powinny być "bezsilne" wobec praktyk ewidentnie instrumentalnego nadużywania prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Utrwalone poglądy judykatury dotyczą sytuacji, w której ocenie (w aspekcie art. 58 k.c.) nie podlega wprost podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne, lecz stanowiąca tę podstawę wysokość umówionego przez strony i wypłaconego wynagrodzenia (przychodu w rozumieniu art. 4 pkt 9 ustawy systemowej). Możliwość stwierdzenia sprzeczności z prawem, zasadami współżycia społecznego lub zamiaru obejścia prawa jest w każdym z orzeczeń odnoszona do konkretnej umowy lub jej części stanowiącej tytuł podlegania ubezpieczeniom społecznym, w szczególności dotyczy to umowy o pracę (także umowy cywilnoprawnej), która wywołuje skutki pośrednie w dziedzinie ubezpieczeń społecznych, kształtuje bowiem stosunek ubezpieczenia społecznego, określa wysokość składki, a w konsekwencji prowadzi do uzyskania odpowiednich świadczeń. Podnosi się, że są to skutki doniosłe zarówno z punktu widzenia interesu pracownika (ubezpieczonego), jak i interesu publicznego, należy zatem uznać, że ocena ważności postanowień umownych na podstawie art. 58 k.c. w związku z art. 300 k.p. może i powinna być dokonywana także z punktu widzenia prawa ubezpieczeń społecznych.

W każdym zatem przypadku ocenie pod kątem zgodności z normami prawa cywilnego nie podlega stosunek ubezpieczenia społecznego, lecz wpływający na niego pośrednio stosunek o charakterze cywilnoprawnym lub taki, do którego przepisy prawa cywilnego znajdują zastosowanie z mocy odesłania ustawowego

- po czwarte; ustalenie podstawy wymiaru składki z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy oparte jest na zasadzie określonej w art. 6 ust. 1 i art. 18 ust. 1 w zw. z art. 20 ust. 1 i art. 4 pkt 9 s.u.s. oraz art. 12 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i prowadzi do uzyskania świadczenia w konkretnej wysokości. W związku z tym nadmiernemu uprzywilejowaniu płacowemu pracownika, które w prawie pracy mieściłoby się w ramach art. 3531k.c., w prawie ubezpieczeń społecznych można, w konkretnym wypadku, przypisać zamiar nadużycia świadczeń z ubezpieczenia społecznego.

Podstawę wymiaru składki ubezpieczonego będącego pracownikiem stanowi wynagrodzenie godziwe, a więc należne, właściwe, odpowiednie, rzetelne, uczciwe i sprawiedliwe, zachowujące cechy ekwiwalentności do pracy. Ocena godziwości wynagrodzenia wymaga uwzględnienia okoliczności każdego konkretnego przypadku, a zwłaszcza rodzaju, ilości i jakości świadczonej pracy oraz wymaganych kwalifikacji,

- po piąte; w sprawie o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę dopuszczalne jest kwestionowanie przez organ rentowy wymiaru czasu pracy oraz wysokości wynagrodzenia za pracę wynikającego z umowy zawartej pomiędzy pracodawcą a pracownikiem

Tym samym, sąd orzekł, iż samo zawarcie przez B. K. umowy o pracę z dnia 26 maja 2014 r. w okresie ciąży, nawet gdyby przyjąć, że głównym motywem stron tej umowy było uzyskanie zasiłku macierzyńskiego, nie może być uznane za naganne czy sprzeczne z prawem. Nie można też przypisać celu obejścia ustawy (art. 58 § 1 s.u.s. w zw. z art. 300 k.p.) stronom tej umowy o pracę, skoro rzeczywiście były wykonywane obowiązki i prawa z niej wynikające. Uzasadnione jest jednak stwierdzenie, że nieważnością zostały dotknięte postanowienia umowy o pracę w części dotyczącej pełnowymiarowego czasu pracy oraz wynagrodzenia za pracę. Oznacza to przyznanie ZUS kompetencji do badania zarówno tytułu zawarcia umowy o pracę, jak i ważności jej poszczególnych postanowień (art. 86 ust. 2 s.u. s).

Inaczej mówiąc; Zakład Ubezpieczeń Społecznych może ustalać stosunek ubezpieczenia społecznego na ściśle określonych warunkach, będąc niezwiązany nieważną czynnością prawną - w całości lub w części.

Prawo ubezpieczeń społecznych nie podaje sposobu w jakim organ rentowy może zastępować nieważne z mocy art. 58 § 3 k.c. postanowienia umowy o pracę. Niewątpliwie trzeba mieć na uwadze treść art. 83 ust. 1p 3 s.u.s. w zw. z art. 86 ust. 2 pkt 2 tej ustawy, a także możliwości wynikające z kontroli raportów miesięcznych (art. 41 ust. 1, 12 i 13 s.u.s.) oraz z upoważnienia zawartego w art. 68 pkt 1 lit.c. - s.u.s. Pomocne regulacje i wskazania zawiera też rozdział 8 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

Poza tym organ rentowy obowiązany jest zapewnić stronom czynny udział w postępowaniu, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się do zebranych dowodów oraz materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 11 k.p.c.) - rozpatrując sprawę w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie (np. istnienia poza pracowniczego tytułu ubezpieczenia społecznego dla p. B. K.) w sprawie.

 

[i] Wyrok Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt III AUa 632/15)

Może zaoszczędzimy Ci czasu? Może podejmiesz szybciej lepszą decyzję?
Pamiętaj o rozliczeniu podatku PIT za 2016

Pobierz Bezpłatny Program PIT 2017 i Wyślij e-Deklarację

Program Rozlicza: PIT 28 PIT 36 PIT 36L PIT 37 PIT 38 PIT 39

 
Akademia Liderów Fundacja dr Bogusława Federa
Przedsiębiorczość i Innowacje
Rozwijamy Mikro Firmy

Pomóż Nam Działać Szybciej !
Przekaż ico-1procent-min Wpisz KRS 0000318482

Porady i wzory dokumentów przygotowywane na zlecenie Fundacji Akademii Liderów w ramach nieodpłatnej działalności pożytku publicznego są finansowane z 1 % Podatku otrzymanego od użytkowników serwisu.

Porady i wzory dokumentów opracowywane na zlecenie Fundacji przez zespól prawników Kancelarii Juris są zgodne z obowiązującym prawem i podlegają ochronie prawa autorskiego.
Zarządzający serwisem Mikroporady.pl nie odpowiadają za opinie i poglądy autorów.

 
 

Pomóż Nam Działać Szybciej. Jeśli nie My razem, to kto? Bo kiedy, jeśli nie teraz?

Mikroporady.pl w miesiącu odwiedza ponad 40000 unikalnych użytkowników

Przekaż ico-1procent Podatku PIT

KRS: 0000318482 - Wpisz w Deklaracji

Dlaczego warto?

przekaż darowiznę

• do 6% dochodu - osoby fizyczne
• do 10% dochodu - osoby prawne

Przekaż darowiznę on-line:

dalej
Wypełnienie pól oznaczonych gwiazdką (*) jest obowiązkowe.
 

Zapisz się na Biuletyn

Co tydzień bezpłatny Biuletyn Aktualizacyjny z nowymi wzorami dokumentów, instrukcjami, poradami, przygotowywanymi przez zespół prawników z aktualnym stanem prawnym.

Fundacja Akademia Liderów i Mikroporady ® udzielają pomocy mikro firmom bezpłatnie i bez ograniczeń.
Nie wyświetlamy żadnych reklam, nie pobieramy opłat od użytkowników, nie udostępniamy pozostawionych danych.

 
x

baner rozlicz pit za 2016 300x300