Własna firma w czasie macierzyństwa - między etatem, zasiłkiem a ZUS

Użytkownik zwrócił się do nas z prośbą o udzielenie odpowiedzi w następującym stanie faktycznym:

Pracuje na umowie o pracę, jestem teraz w trakcie urlopu macierzyńskiego. Czy mogę w takiej sytuacji założyć działalność czy przypadnie mi wynagrodzenie z umowy? Jakie składki do ZUS muszę wtedy odprowadzać. Prowadziłam już działalność, którą zamknęłam 3 lata temu.

Spis treści:

1. Macierzyństwo nie wyłącza przedsiębiorczości
2. Jedna działalność, kilka tytułów do ubezpieczeń – gdzie rzeczywiście powstają składki?
3. Najważniejsze wnioski – jak bezpiecznie połączyć macierzyństwo z prowadzeniem firmy

Macierzyństwo nie wyłącza przedsiębiorczości

Narodziny dziecka często zmieniają nie tylko codzienny rytm życia, lecz także sposób myślenia o dalszej pracy. Dla jednej osoby urlop macierzyński będzie czasem całkowitego odłożenia spraw zawodowych, dla innej - momentem, w którym pojawi się pomysł na własny biznes. Wraz z nim zwykle przychodzi jednak wątpliwość: czy korzystając z urlopu macierzyńskiego, można rozpocząć działalność gospodarczą i legalnie uzyskiwać z niej przychody?

Samo określenie „urlop macierzyński” może sugerować, że w tym czasie pracownica powinna całkowicie wycofać się z aktywności zawodowej. Prawo nie wprowadza jednak tak daleko idącego ograniczenia. Urlop macierzyński jest uprawnieniem związanym z konkretną umową o pracę - zwalnia pracownicę z obowiązku świadczenia pracy na rzecz jej pracodawcy, aby mogła sprawować opiekę nad dzieckiem. Nie oznacza natomiast ogólnego zakazu prowadzenia firmy, zawierania umów z klientami czy osiągania przychodów z innych źródeł.

W tym czasie umowa o pracę nadal obowiązuje. Pracownica pozostaje zatrudniona, zachowuje swój status i korzysta z ochrony przewidzianej w przepisach prawa pracy. Zmienia się jednak charakter otrzymywanych przez nią pieniędzy.

Ponieważ w okresie urlopu macierzyńskiego pracownica nie wykonuje swoich zwykłych obowiązków, co do zasady nie otrzymuje wynagrodzenia za pracę. Zamiast niego przysługuje jej zasiłek macierzyński, czyli świadczenie z ubezpieczenia społecznego wypłacane za okres odpowiadający m.in. urlopowi macierzyńskiemu, uzupełniającemu urlopowi macierzyńskiemu oraz urlopowi rodzicielskiemu. Zasiłek może wypłacać bezpośrednio ZUS albo pracodawca będący płatnikiem zasiłków. Nawet jeżeli środki wpływają na konto od pracodawcy, nadal nie są wynagrodzeniem za wykonywaną pracę.

Podstawę wymiaru zasiłku ustala się zasadniczo na podstawie przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia osiąganego przez pracownicę w okresie 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc powstania prawa do świadczenia. Jeżeli zatrudnienie trwało krócej, uwzględnia się pełne miesiące podlegania ubezpieczeniu. Otwarcie firmy już w okresie pobierania zasiłku nie prowadzi automatycznie do jego ponownego przeliczenia. Wysokość świadczenia nie zaczyna też zależeć od tego, czy nowa działalność przynosi niewielki przychód, czy rozwija się szybciej, niż początkowo zakładano.

Stosunek pracy i działalność gospodarcza funkcjonują bowiem jako dwa odrębne tytuły prawne. Z jednej strony nadal trwa zatrudnienie, z którego wynikają uprawnienia związane z macierzyństwem. Z drugiej - pojawia się firma prowadzona we własnym imieniu, na własny rachunek i na własne ryzyko.

Jedna osoba może zatem występować równocześnie w dwóch rolach. W relacji z dotychczasowym pracodawcą pozostaje pracownicą korzystającą z urlopu macierzyńskiego. W relacjach z klientami, kontrahentami, ZUS i urzędem skarbowym działa natomiast jako przedsiębiorczyni. Rozpoczęcie własnej działalności nie jest równoznaczne z powrotem do pracy u pracodawcy, jest to niezależna aktywność, niewykonywana w ramach podporządkowania pracowniczego.

Istotne jest również to, że przepisy regulujące zasiłek macierzyński nie ustanawiają ogólnego limitu przychodów z działalności gospodarczej, którego przekroczenie prowadziłoby do automatycznego zmniejszenia albo odebrania świadczenia. Samo wystawianie faktur, zawieranie umów czy osiąganie dochodów z firmy zasadniczo nie powoduje więc utraty prawa do zasiłku macierzyńskiego.

Własna firma nie przekreśla obowiązków wobec pracodawcy

Możliwość rozpoczęcia działalności nie oznacza jednak, że na czas urlopu macierzyńskiego wszystkie obowiązki wynikające ze stosunku pracy przestają mieć znaczenie. Umowa o pracę nadal trwa, a wraz z nią pozostają aktualne zobowiązania dotyczące lojalności wobec pracodawcy, ochrony jego interesów oraz zachowania poufności.

W pierwszej kolejności warto sprawdzić, czy strony zawarły umowę o zakazie konkurencji. Jeżeli pracownica zobowiązała się, że w czasie zatrudnienia nie będzie prowadziła działalności konkurencyjnej, uruchomienie firmy o podobnym profilu może naruszać to zobowiązanie. Szczególną ostrożność należy zachować wtedy, gdy nowa firma ma oferować takie same usługi, działać na tym samym rynku albo zabiegać o klientów dotychczasowego pracodawcy.

Brak formalnej umowy o zakazie konkurencji nie oznacza jeszcze pełnej dowolności. Pracownik jest zobowiązany dbać o dobro zakładu pracy i chronić informacje, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę. Nie każda działalność w tej samej branży będzie zatem niedopuszczalna, ale znaczenie będą miały jej rzeczywisty zakres, sposób prowadzenia oraz wpływ na interesy pracodawcy.

Własnego biznesu nie można budować na przejęciu bazy klientów, wykorzystywaniu dokumentów pracodawcy, kopiowaniu jego wewnętrznych procedur czy posługiwaniu się wiedzą stanowiącą tajemnicę przedsiębiorstwa. Dotyczy to m.in. danych handlowych, warunków współpracy z kontrahentami, metod kalkulowania cen, strategii sprzedażowych oraz informacji organizacyjnych niedostępnych publicznie.

Dlatego przed zarejestrowaniem firmy dobrze jest ponownie przeczytać umowę o pracę, regulaminy obowiązujące w zakładzie, umowę o zachowaniu poufności oraz ewentualne postanowienia dotyczące zakazu konkurencji. Taka analiza pozwoli odpowiednio wcześnie ocenić, czy planowana działalność może kolidować z dotychczasowym zatrudnieniem.

Warto również pamiętać, że sam wpis do CEIDG nie zawsze wystarczy do rozpoczęcia świadczenia usług. W zależności od branży konieczne może być uzyskanie koncesji, zezwolenia, licencji, wpisu do właściwego rejestru albo posiadanie określonych kwalifikacji. Urlop macierzyński nie zmienia wymagań prawnych stawianych osobom wykonującym działalność regulowaną. Przeszkodą w ponownym otwarciu firmy nie jest także to, że działalność była prowadzona już wcześniej i została zamknięta kilka lat temu. Taka historia może jednak wpłynąć na rozliczenia z ZUS oraz prawo do ulg przeznaczonych dla osób rozpoczynających działalność po odpowiednio długiej przerwie.

Ostatecznie odpowiedź na pytanie o składki nie zależy wyłącznie od samego faktu założenia firmy. Trzeba uwzględnić również pobieranie zasiłku macierzyńskiego, jego wysokość, trwającą umowę o pracę oraz czas, jaki upłynął od zakończenia poprzedniej działalności. Dopiero zestawienie tych okoliczności pozwala prawidłowo ustalić rzeczywiste obowiązki wobec ZUS.

Jedna działalność, kilka tytułów do ubezpieczeń – gdzie rzeczywiście powstają składki

Założenie firmy zazwyczaj kojarzy się z comiesięcznym obowiązkiem opłacania całego pakietu składek ZUS. W przypadku osoby pobierającej zasiłek macierzyński sytuacja jest jednak bardziej korzystna. Dla systemu ubezpieczeń społecznych liczy się bowiem nie tylko fakt prowadzenia działalności, lecz także to, czy przedsiębiorczyni posiada w tym samym czasie inny tytuł do ubezpieczeń.

Takim tytułem jest pobieranie zasiłku macierzyńskiego.

Osoba otrzymująca zasiłek podlega z tego tytułu obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Nie musi jednak samodzielnie opłacać składek ani pokrywać ich z przychodów uzyskiwanych przez firmę. Są one finansowane z budżetu państwa, natomiast dokumenty rozliczeniowe przygotowuje podmiot wypłacający świadczenie — zależnie od sytuacji pracodawca albo ZUS.

Jeżeli w tym samym czasie zostanie rozpoczęta działalność gospodarcza, nie powstaje drugi obowiązek opłacania składek emerytalnej i rentowych. Dochodzi wówczas do tzw. zbiegu tytułów do ubezpieczeń: z jednej strony występuje pobieranie zasiłku macierzyńskiego, z drugiej - prowadzenie firmy. Ustawa wskazuje zasiłek jako obowiązkowy tytuł do ubezpieczeń społecznych, natomiast ubezpieczenia emerytalne i rentowe z działalności stają się dobrowolne. Przedsiębiorczyni może do nich przystąpić, ale nie musi tego robić.

W praktyce oznacza to możliwość rozpoczęcia rozwijania własnego biznesu bez konieczności natychmiastowego ponoszenia pełnego ciężaru składek społecznych. Nie jest to jednak specjalna ulga przyznawana młodej firmie ani czasowe zawieszenie obowiązków wobec ZUS. Korzystne zasady wynikają wyłącznie z tego, że przedsiębiorczyni pobiera zasiłek macierzyński. Ma to znaczenie także na przyszłość. Z chwilą zakończenia pobierania zasiłku ustaje tytuł, który dotychczas przesądzał o obowiązkowych ubezpieczeniach emerytalnym i rentowych. Wtedy sytuację składkową trzeba ustalić ponownie. Nie zawsze będzie to jednak oznaczało konieczność opłacania pełnych składek społecznych z działalności. Jeżeli przedsiębiorczyni wróci do pracy, a podstawa wymiaru składek z umowy o pracę, w przeliczeniu na pełny miesiąc, będzie odpowiadała co najmniej minimalnemu wynagrodzeniu, obowiązkowe ubezpieczenia społeczne pozostaną związane z etatem. Z firmy nadal trzeba będzie zasadniczo rozliczać składkę zdrowotną, natomiast ubezpieczenia emerytalne i rentowe będą dobrowolne. Jeżeli jednak podstawa z zatrudnienia okaże się niższa od wymaganego minimum albo stosunek pracy ustanie, działalność może stać się obowiązkowym tytułem do ubezpieczeń społecznych.

Osobno należy spojrzeć na ubezpieczenie chorobowe. Nie można przystąpić do niego z działalności jako do całkowicie niezależnego ubezpieczenia. Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe jest dostępne dla przedsiębiorcy wtedy, gdy z tego samego tytułu obowiązkowo podlega on ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Skoro podczas pobierania zasiłku macierzyńskiego składki te nie są obowiązkowe z działalności, nie ma również standardowej możliwości objęcia się z jej tytułu dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym.

Nie ma to jednak wpływu na zasiłek macierzyński przyznany wcześniej w związku z umową o pracę. Jego dalsza wypłata nie zależy od objęcia przedsiębiorczyni ubezpieczeniem chorobowym z nowo założonej firmy.

Składka zdrowotna rządzi się innymi zasadami

W przypadku składki zdrowotnej sytuacja wygląda inaczej. Równoczesne posiadanie kilku tytułów do ubezpieczenia nie zawsze oznacza, że wystarczy opłacanie składki tylko z jednego z nich. Można więc pozostawać ubezpieczonym w związku z zatrudnieniem lub pobieraniem świadczenia, a jednocześnie mieć obowiązek odrębnego rozliczania składki zdrowotnej z działalności gospodarczej.

Dlatego osoba rozpoczynająca firmę podczas pobierania zasiłku macierzyńskiego co do zasady zgłasza się z działalności do ubezpieczenia zdrowotnego i wykazuje składkę w dokumentach rozliczeniowych przekazywanych do ZUS. Sam zasiłek macierzyński nie jest natomiast pomniejszany o składkę zdrowotną.

Ile wyniesie miesięczne obciążenie? To zależy przede wszystkim od wybranej formy opodatkowania działalności.

Przy skali podatkowej podstawą składki jest zasadniczo dochód, a jej wysokość odpowiada 9% podstawy. W przypadku podatku liniowego stosuje się stawkę 4,9%, z zastrzeżeniem obowiązującej składki minimalnej. Od lutego 2026 r. do stycznia 2027 r. minimalna miesięczna składka dla przedsiębiorców rozliczających się według skali albo podatkiem liniowym wynosi 432,54 zł. Taka sama kwota obowiązuje w 2026 r. osoby korzystające z karty podatkowej.

Na ryczałcie składka zdrowotna nie jest natomiast uzależniona od dochodu, lecz od wysokości rocznego przychodu. W 2026 r. wynosi miesięcznie:

• 498,35 zł — przy przychodach do 60 000 zł;
• 830,58 zł — po przekroczeniu 60 000 zł, ale nie więcej niż 300 000 zł;
• 1495,04 zł — po przekroczeniu 300 000 zł.

Wybór formy opodatkowania wpływa więc nie tylko na wysokość podatku dochodowego. Może również znacząco zmienić rzeczywisty miesięczny koszt składki zdrowotnej, dlatego decyzji tej nie warto podejmować wyłącznie na podstawie stawki podatku.

Od obowiązku opłacania składki zdrowotnej przewidziano jednak ważny wyjątek. Dotyczy on osób, których miesięczny zasiłek macierzyński nie przekracza wysokości świadczenia rodzicielskiego, czyli 1000 zł. W takim przypadku osoba prowadząca działalność może zostać zwolniona z opłacania składki zdrowotnej z firmy. Ma to zastosowanie również wtedy, gdy prawo do zasiłku powstało w związku z umową o pracę, a działalność została rozpoczęta dopiero w okresie jego pobierania. Firma nie znika jednak wówczas z systemu ZUS. Działalność nadal pozostaje tytułem do ubezpieczenia zdrowotnego, a przedsiębiorczyni musi prawidłowo dokonać zgłoszenia i składać wymagane dokumenty. Różnica polega na tym, że należna kwota składki wynosi zero. Dla tej sytuacji przewidziano również właściwy kod tytułu ubezpieczenia.

Jeżeli działalność zostanie otwarta już w czasie pobierania zasiłku nieprzekraczającego 1000 zł, zwolnienie może obejmować okres od dnia objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym z nowego tytułu. Gdy świadczenie jest wyższe — co przy zasiłku ustalanym na podstawie wynagrodzenia z umowy o pracę zdarza się najczęściej — składkę zdrowotną należy rozliczać na zasadach właściwych dla wybranej formy opodatkowania.

Przed rejestracją firmy warto więc sprawdzić dwie rzeczy: dokładną miesięczną wysokość zasiłku oraz planowany sposób opodatkowania działalności. To one w dużej mierze przesądzą o tym, czy składka zdrowotna stanie się stałym kosztem i ile rzeczywiście wyniesie.

Trzy lata przerwy to za mało, aby ponownie skorzystać z ulg

Fakt, że działalność była już wcześniej prowadzona i została zamknięta, nie stanowi przeszkody do ponownego założenia firmy. Może jednak zdecydować o tym, czy przedsiębiorczyni będzie mogła skorzystać z rozwiązań przeznaczonych dla osób rozpoczynających biznes po raz pierwszy albo wracających do niego po dłuższej przerwie.

Pierwszym z takich rozwiązań jest Ulga na start. Pozwala ona przez sześć miesięcy kalendarzowych nie opłacać składek na ubezpieczenia społeczne z działalności, pozostawiając zasadniczo obowiązek rozliczania składki zdrowotnej. Z ulgi może skorzystać osoba rozpoczynająca działalność po raz pierwszy albo podejmująca ją ponownie po upływie co najmniej 60 miesięcy kalendarzowych od ostatniego zawieszenia lub zakończenia poprzedniej firmy.

Trzyletnia przerwa oznacza około 36 miesięcy. Do wymaganych pięciu lat wciąż więc sporo brakuje, a warunek skorzystania z Ulgi na start nie zostanie spełniony.

Podobne ograniczenie dotyczy preferencyjnej podstawy wymiaru składek społecznych, określanej potocznie jako preferencyjny ZUS. Niższe składki można opłacać przez 24 miesiące, ale jednym z warunków jest nieprowadzenie innej pozarolniczej działalności w ciągu ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych przed rozpoczęciem firmy. Preferencja nie przysługuje również w określonych przypadkach wykonywania na rzecz byłego pracodawcy takich samych czynności, jakie wcześniej realizowano dla niego w ramach stosunku pracy.

Brak prawa do ulg nie musi być jednak dotkliwy od pierwszego dnia działalności. Dopóki przedsiębiorczyni pobiera zasiłek macierzyński, składki emerytalna i rentowe z firmy i tak nie są dla niej obowiązkowe z uwagi na zbieg tytułów do ubezpieczeń. Trzeba jednak pamiętać, że nie jest to Ulga na start, lecz zupełnie inny mechanizm prawny.

Finansowe znaczenie tej różnicy może ujawnić się dopiero po zakończeniu pobierania zasiłku.

Jeżeli po powrocie do pracy umowa nadal będzie trwała, a podstawa wymiaru składek z zatrudnienia, w przeliczeniu na miesiąc, osiągnie co najmniej poziom minimalnego wynagrodzenia, składki społeczne z działalności pozostaną dobrowolne. Jeżeli natomiast zatrudnienie ustanie albo podstawa będzie zbyt niska, firma może stać się obowiązkowym tytułem do ubezpieczeń. Wtedy brak prawa do Ulgi na start oraz preferencyjnych składek przełoży się już bezpośrednio na miesięczne koszty. Nie można również otworzyć działalności przed upływem pięciu lat, a następnie po brakujących kilku lub kilkunastu miesiącach „włączyć” Ulgi na start. Warunek 60 miesięcy bada się na dzień ponownego podjęcia działalności. Jeżeli w tym momencie nie został spełniony, dalszy upływ czasu podczas prowadzenia firmy nie tworzy prawa do ulgi.

Rzeczywisty koszt prowadzenia działalności w okresie macierzyństwa zależy więc od kilku nakładających się elementów: wysokości zasiłku, wybranej formy opodatkowania, dalszego trwania umowy o pracę, podstawy składek z zatrudnienia oraz daty zamknięcia poprzedniej firmy. Dopiero ich łączne przeanalizowanie pozwala ustalić, które składki trzeba rzeczywiście opłacać, a które pozostają dobrowolne.

Najważniejsze wnioski – jak bezpiecznie połączyć macierzyństwo z prowadzeniem firmy

Korzystanie z urlopu macierzyńskiego nie oznacza konieczności całkowitego wycofania się z życia zawodowego. Pracownica może w tym czasie rozpocząć albo kontynuować działalność gospodarczą, a sama umowa o pracę nadal pozostaje w mocy. Trzeba jednak pamiętać, że za okres niewykonywania pracy nie otrzymuje ona zwykłego wynagrodzenia, lecz zasiłek macierzyński.

Otwarcie firmy nie prowadzi automatycznie do utraty tego świadczenia ani do ponownego ustalenia jego wysokości na podstawie przychodów osiąganych z działalności. Nowy biznes nie powinien jednak pozostawać w konflikcie z dotychczasowym zatrudnieniem. Przed jego rozpoczęciem warto sprawdzić, czy umowa o pracę nie zawiera zakazu konkurencji oraz czy planowana działalność nie będzie naruszać obowiązku poufności, tajemnicy przedsiębiorstwa lub uzasadnionych interesów pracodawcy.

W okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe są związane właśnie z tym świadczeniem. W efekcie przedsiębiorczyni co do zasady nie musi opłacać z działalności składek emerytalnej i rentowych. Nie oznacza to jednak korzystania z Ulgi na start. Jest to skutek zbiegu tytułów do ubezpieczeń, a więc zupełnie odrębnego mechanizmu prawnego.

Inaczej wygląda sytuacja składki zdrowotnej. Ta zasadniczo pozostaje należna z działalności gospodarczej, a jej wysokość zależy od wybranej formy opodatkowania. Wyjątek może dotyczyć osoby, której miesięczny zasiłek macierzyński nie przekracza wysokości świadczenia rodzicielskiego.

Przed rejestracją firmy warto więc sprawdzić przede wszystkim:

• wysokość pobieranego zasiłku macierzyńskiego;
• planowaną formę opodatkowania;
• datę zakończenia albo zawieszenia poprzedniej działalności;
• zasady rozliczeń po zakończeniu pobierania zasiłku;
• postanowienia umowy o pracę dotyczące konkurencji i poufności.

Trzyletnia przerwa od zamknięcia poprzedniej firmy nie wystarcza do ponownego skorzystania z Ulgi na start ani z preferencyjnych składek społecznych. W obu przypadkach wymagane jest co najmniej 60 miesięcy kalendarzowych przerwy. Podczas pobierania zasiłku macierzyńskiego brak tych ulg może jeszcze nie powodować obowiązku opłacania składek społecznych z działalności, ale po zakończeniu świadczenia sytuacja może się wyraźnie zmienić.

Dlatego rozliczeń z ZUS nie warto oceniać wyłącznie na dzień otwarcia firmy. Równie ważny jest moment zakończenia zasiłku i powrotu do pracy, ponieważ to wtedy może zmienić się tytuł do ubezpieczeń i rzeczywisty koszt dalszego prowadzenia działalności.

Twoje pytanie, nasza odpowiedź - tak działa mikroporady.pl. Każdego dnia dziesiątki przedsiębiorców otrzymują darmowe wsparcie od ekspertów.  Przekaż darowiznę, wpisz w swoim PIT KRS 0000318482 i przekaż 1,5% podatku - dzięki Tobie będziemy mogli rozwijać tę sekcję i udzielać jeszcze więcej odpowiedzi.

Wyszukaj:

Akademia Liderów Innowacji i Przedsiębiorczości Fundacja dr Bogusława Federa w  https://www.podatki.gov.pl/pit/twoj-e-pit/

Dziękujemy

Stan prawny: 31 lipca 2026 r.

 Stan prawny:

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy,
2. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa
3. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych