Kazusy prawne

Szczegółowość zakładowych instrukcji dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy

Zgodnie z §  41 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy,

pracodawca jest obowiązany udostępnić pracownikom, do stałego korzystania, aktualne instrukcje bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczące:

  1. stosowanych w zakładzie procesów technologicznych oraz wykonywania prac związanych z zagrożeniami wypadkowymi lub zagrożeniami zdrowia pracowników;
  2. obsługi maszyn i innych urządzeń technicznych;
  3. postępowania z materiałami szkodliwymi dla zdrowia i niebezpiecznymi;
  4. udzielania pierwszej pomocy.

W związku z tym, mogą pojawiać się w praktyce pewne wątpliwości dotyczące właściwego zastosowania cytowanego przepisu i przełożenia go na faktyczną treść instrukcji BHP udostępnianej pracownikom w miejscu pracy.

Rozważenia problemu szczegółowości instrukcji dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy oraz przeprowadzania szkoleń precyzyjnie dostosowanych do warunków danej pracy podjął się Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 kwietnia 2019 roku.

Stan faktyczny

W dniu 11 lipca 2018 r. Państwowa Inspekcja Pracy została poinformowana o śmiertelnym wypadku na budowie, w wykopie w K przy ul D. W tym dniu Inspektor Pracy wszczął i prowadził kontrole na budowie, gdzie doszło do wypadku. Dnia 15 października 2018 r. Państwowa Inspekcja Pracy wydała nakaz, w którym nakazała:

  • opracować i przechowywać przez pracodawcę program szkolenia wstępnego w dziedzinie bhp dla szkolenia stanowiskowego na stanowisku montera zewnętrznych sieci sanitarnych dostosowany do rodzaju i warunków pracy wykonywanej na stanowisku pracy;
  • określić w instrukcji bezpieczeństwa i higieny pracy podczas wykonywania robót ziemnych w jaki sposób wykonywać i zabezpieczać głębokie wykopy;
  • uzupełnić dokumentację oceny ryzyka zawodowego na stanowisku pracy monter instalacji i urządzeń sanitarnych monter sieci wodnych i kanalizacyjnych w opisie stanowiska pracy o wyszczególnienie: stosowanych obudów wykopów oraz koparek, występujących na stanowiskach niebezpiecznych, szkodliwych i uciążliwych czynników środowiska pracy, osób pracujących na tym stanowisku.

Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się M. M. i złożył odwołanie do Okręgowej Inspekcji Pracy, jednak Decyzją z 28 listopada 2018 r. Okręgowy Inspektor Pracy utrzymał w mocy zaskarżony nakaz.

W uzasadnieniu organ II Instancji wyjaśnił, że rozporządzenie w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy przewiduje, opracowanie programów szkolenia wstępnego i okresowego dla poszczególnych grup stanowisk, co nie oznacza jednak, że poszczególne stanowiska mogą być pominięte.

Z zapisów w protokole kontroli wynikało, że pracodawca posiada wyłącznie ogólny, ramowy program szkolenia stanowiskowego, nieuwzględniający rodzaju i warunków wykonywanej pracy na stanowisku montera zewnętrznych sieci sanitarnych, w szczególności pracy w wykopach. W związku z powyższym inspektor pracy wydał przedmiotową decyzję opracowania programu szkolenia.

M. M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy z dnia 28 listopada 2018 r. utrzymującą w mocy nakaz Powiatowego Inspektora Pracy z dnia 15 października 2018 r.

Rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

W ocenie Sądu skarga nie jest zasadna.

Skarga podlegała oddaleniu z tego względu, że skierowane do skarżącego, będącego przedsiębiorcą i pracodawcą zarazem, nakazy inspektora pracy znajdowały oparcie w przepisach prawa ustrojowego, materialnego i procesowego.

Podstawa rozstrzygnięcia

Poza sporem było w sprawie, że kontrola inspekcji pracy przeprowadzona w przedsiębiorstwie skarżącego miała związek z wypadkiem przy pracy, któremu - ze skutkiem śmiertelnym - uległ w dniu 11 lipca 2018 r. pracownik przedsiębiorstwa H. T., pracujący w wykopie w K. przy ul. D. (pracownik zginął na skutek osunięcia się ziemi w wykopie).

Zgodnie z art. 10 punkt 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (zwana dalej: "ustawą o PIP") do zadań Państwowej Inspekcji Pracy należy między innymi nadzór i kontrola przestrzegania przepisów prawa pracy, w szczególności przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów dotyczących stosunku pracy, wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń wynikających ze stosunku pracy, czasu pracy, urlopów, uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem, zatrudniania młodocianych i osób niepełnosprawnych; wskazano również na podejmowanie działań polegających na zapobieganiu i ograniczaniu zagrożeń w środowisku pracy, a w szczególności: badanie okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy oraz kontrola stosowania środków zapobiegających tym wypadkom.

Natomiast art. 11 ustawy o PIP stanowi, że w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pracy lub przepisów dotyczących legalności zatrudnienia właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione m.in. do nakazania usunięcia stwierdzonych uchybień w ustalonym terminie w przypadku, gdy naruszenie dotyczy przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, a nawet wstrzymania prac lub działalności, gdy naruszenie powoduje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia pracowników lub innych osób wykonujących te prace lub prowadzących działalność.

Zarzuty skargi, podobnie jak odwołania, koncentrowały się i dotyczyły interpretacji przywoływanych w nakazie inspektora pracy przepisów oraz nałożonych w związku z tym obowiązków na skarżącego jako pracodawcę (stan faktyczny w tym zakresie pozostawał poza sporem). Skarżący nie podzielając stanowiska reprezentowanego przez organy obu instancji przede wszystkim podkreślał, że wyłączną przyczyną wypadku było samowolne i lekkomyślne wejście poszkodowanego pracownika z naruszeniem podstawowych zasad bezpieczeństwa pracy do niezabezpieczonego wykopu w trakcie jego pogłębiania i zabezpieczania. Tym samym, w ocenie skarżącego, żadne szkolenie czy też szczegółowe instrukcje, nie zastąpią zdrowego rozsądku i elementarnego poczucia własnego bezpieczeństwa.

W ocenie Sądu orzekającego, pracodawca powinien podejmować wszelkie niezbędne kroki i na tyleż szczegółowe działania, aby minimalizować wystąpienie ryzyka narażenia zdrowia czy też życia pracownika na jakiekolwiek niebezpieczeństwo. Temu też służą szkolenia, jak również instrukcje i wskazówki. Muszą więc być one na tyle precyzyjne i dokładne, abym mogły spełnić swój podstawowy cel jakim jest zapewnienie najwyższego poziomu bezpieczeństwa i ochrony pracownika.

W oparciu o delegację ustawową zawartą w art. 2375 kodeksu pracy zostało wydane rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (dalej jako: "Rozporządzenie").

Zgodne z § 5 rozporządzenia, pracodawca organizujący i prowadzący szkolenie oraz jednostka organizacyjna prowadząca działalność szkoleniową w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy, zwani dalej "organizatorami szkolenia", zapewniają m.in. programy poszczególnych rodzajów szkolenia opracowane dla określonych grup stanowisk, programy szkolenia instruktorów w zakresie metod prowadzenia instruktażu - w przypadku prowadzenia takiego szkolenia oraz właściwy przebieg szkolenia oraz prowadzenie dokumentacji w postaci programów szkolenia, dzienników zajęć, protokołów przebiegu egzaminów i rejestru wydanych zaświadczeń. Szkolenia i instrukcje powinny być przy tym dostosowane do rodzajów i warunków wykonywania prac danego rodzaju.

W konsekwencji też słusznie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jak też w treści nakazu (w związku z posiadaniem przez pracodawcę tylko ogólnego ramowego programu szkolenia stanowiskowego, nie uwzględniającego rodzaju i warunków wykonywania pracy na stanowisku montera zewnętrznych sieci sanitarnych) wskazano na konieczność opracowania szczegółowego program instruktażu stanowiskowego, a nie tylko ogólnego instruktażu, uwzględniającego specyficzne zagrożenia dla tej grupy pracowników, monterów zewnętrznych sieci sanitarnych, którzy wykonują pracę w wykopach.

Przepis art. 2374 kodeksu pracy, stanowi, że pracodawca jest obowiązany zaznajamiać pracowników z przepisami i zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczącymi wykonywanych przez nich prac (§ 1) oraz wydawać szczegółowe instrukcje i wskazówki dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach pracy (§ 2). Pracownik jest obowiązany zaś potwierdzić na piśmie zapoznanie się z przepisami oraz zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy (§ 3).

Ponadto przepis § 39a ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny stanowi, że pracodawca prowadzi dokumentację oceny ryzyka zawodowego oraz zastosowanych niezbędnych środków profilaktycznych. Dokument potwierdzający dokonanie oceny ryzyka zawodowego powinien uwzględniać w szczególności:

opis ocenianego stanowiska pracy, w tym wyszczególnienie:

  • stosowanych maszyn, narzędzi i materiałów,
  • wykonywanych zadań,
  • występujących na stanowisku niebezpiecznych, szkodliwych i uciążliwych czynników środowiska pracy,
  • stosowanych środków ochrony zbiorowej i indywidualnej, osób pracujących na tym stanowisku.

Ważne:

Z literalnego brzemienia powyższego przepisu jednoznacznie wynika, że dokument potwierdzający dokonanie oceny ryzyka zawodowego powinien zawierać między innymi wyszczególnienie stosowanych: maszyn, narzędzi i materiałów. Zatem nie można podzielić zarzutu skargi, że ocena ryzyka zawodowego nie odnosi się do konkretnych materiałów czy urządzeń (konkretnych rodzajów obudów wykopów czy urządzeń) lecz do zagrożeń związanych z wykonywaną pracą. Ponadto, jak zaznaczył organ, opis stanowiska pracy w przedstawionej ocenie ryzyka zawodowego nie zawierał wyszczególnienia stosowanych obudów wykopów oraz koparek, szkodliwych i uciążliwych czynników środowiska pracy oraz osób pracujących na ocenianym stanowisku. Podkreślono także, że uwzględnienie w opisie stanowiska stosowanych maszyn, narzędzi i materiałów jest jedną z podstawowych informacji dla właściwej oceny występujących zagrożeń i ograniczenia ryzyka.

Wobec dokonanych rozważań nie może budzić wątpliwości, że stanowisko organu reprezentowane w niniejszej sprawie jest prawidłowe.

Rozstrzygnięcie problemu prawnego

Pracodawca powinien podejmować wszelkie niezbędne kroki i na tyle szczegółowe działania, aby minimalizować wystąpienie ryzyka narażenia zdrowia czy też życia pracownika na jakiekolwiek niebezpieczeństwo - temu też służą szkolenia, jak również instrukcje i wskazówki. Muszą więc być one na tyle precyzyjne i dokładne, aby mogły spełnić swój podstawowy cel, jakim jest zapewnienie najwyższego poziomu bezpieczeństwa i ochrony pracownika.

Ważne:

Instrukcja powinna być na tyle szczegółowa, aby obejmowała wszystkie procesy pracy na danym stanowisku, zaś szczególnie te, które mogą stanowić zagrożenia dla życia i zdrowia. Szczegółowość instrukcji powinna gwarantować odpowiednio - wysoki i dostosowany do konkretnych warunków (rodzaju) pracy - poziom bezpieczeństwa. Nie może więc zasługiwać na aprobatę stanowisko, że w grę mogą chodzić tylko zagrożenia typowe.

Podstawa:

  1. Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U.2004.180.1860);
  2. Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U.2018.623 t.j.);
  3. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny (Dz.U.2003.169.1650 t.j.);
  4. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsk z dnia 11 kwietnia 2019, III SA/Gd 32/19.

Umowa o dzieło - umowa zlecenie

Wielokrotnie spotykamy się z problematyką, jaką jest wybór właściwego rodzaju umowy. Najczęściej mylonymi i błędnie stosowanymi umowami są umowa o dzieło/umowa zlecenie. Zarówno umowa o dzieło, jak i umowa zlecenie są umowami cywilnoprawnymi, pełnią jednakże zdecydowanie inne funkcje i powodują różne skutki. Istotą zawarcia umowy o dzieło jest zobowiązanie się przyjmującego zamówienie do wykonania określonego, szczegółowo w umowie dzieła, zaś strony zmawiającej do zapłaty wynagrodzenia. Istotą umowy zlecenia jest wykonanie nie przez przyjmującego zlecenie określonej czynności prawnej lub faktycznej.


Pobierz poradnik

Pomogliśmy?

Teraz Ty możesz pomóc
Fundacji Akademia Liderów!

Jesteśmy fundacją non-profit, a mikroPorady.pl to nasz projekt, dzięki któremu wspieramy mikroprzedsiębiorczość w Polsce. 96% mikrofirm zapewnia 75% wszystkich wpływów z podatków i wytwarza 51% zysku gospodarki kraju. Jednak z powodu braku dostatecznej wiedzy, znajomości przepisów i kompetencji tylko niewielkiej liczbie udaje się utrzymać na rynku dłużej niż rok. Pomóż nam w finansowaniu edukacji mikroprzedsiębiorców, pisaniu poradników, umów, instrukcji, regulaminów i innych tekstów, z których również Ty korzystasz. Wystarczy nawet niewielka kwota.

Wybierz kwotę darowizny i przejdź do szybkiej, bezpiecznej płatności internetowej:

/ miesięcznie

  • Wybierz lub wpisz kwotę darowizny