Porady eksperta

Rekompensata za koszty odzyskiwania należności

Opis:

Użytkownik serwisu zadał pytanie o możliwość dochodzenia zaległej rekompensaty za opóźnienia w płatności wynikającej z ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych.

Wierzytelność wynikała z tytułu opóźnień w płatności za faktury w latach 2013 – 2017. Wierzytelność została przeniesiona na podstawie umowy cesji.

1. Zwrot kosztów odzyskiwania należności

Zgodnie z ustawą z dnia 8 marca 2013 roku o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (dalej jako: „Ustawa”), Wierzycielowi od dnia nabycia uprawnienia do odsetek za opóźnienia w płatności przysługuje od dłużnika, bez wezwania, rekompensata za koszty odzyskiwania należności, stanowiąca równowartość kwoty:

  1. 40 euro - gdy wartość świadczenia pieniężnego nie przekracza 5000 złotych;
  2. 70 euro - gdy wartość świadczenia pieniężnego jest wyższa niż 5000 złotych, ale niższa niż 50 000 złotych;
  3. 100 euro - gdy wartość świadczenia pieniężnego jest równa lub wyższa od 50 000 złotych.

dalej łącznie jako „Rekompensata”.

Zgodnie z uzasadnieniem do Ustawy, celem wprowadzenia Rekompensaty było 

zwalczanie pogłębiającego się problemu zatorów płatniczych przez wprowadzenie instrumentów wspomagających zmniejszanie opóźnień w zapłacie należności oraz dyscyplinujących strony do stosowania krótkich terminów zapłaty.

W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że aby przysługiwało prawo do naliczenia obciążenia, o którym mowa powyżej, należy spełnić kumulatywnie trzy warunki:

  • zaległość powinna wynikać z umowy pomiędzy przedsiębiorcami;
  • kontrahent nie zapłacił w terminie (nie zapłacił w ogóle bądź zapłata nastąpiła po upływie umówionego terminu);
  • zostały podjęte choć minimalne działania windykacyjne, np. wysłanie wezwania do zapłaty, wykonanie telefonu z ponagleniem, wysłanie wiadomości e – mail bądź SMS.

Ustawa nie przewiduje, jakie działania windykacyjne powinien podjąć wierzyciel.

Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2015 roku wydaną w sprawie o sygn. akt. OSNC 2017/1/5

Rekompensata za koszty odzyskiwania należności w wysokości 40 euro, przewidziana w art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (Dz.U. z 2013 r., poz. 403), przysługuje wierzycielowi bez konieczności wykazania, że koszty te zostały poniesione. Roszczenie o rekompensatę w wysokości 40 euro powstaje po upływie terminów zapłaty ustalonych w umowie

Podobnie wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia z dnia 7 lipca 2017 r. (sygn. akt V CSK 660/16), wskazując, że:

Przewidziane w art. 10 ust. 1 ustawy z 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych uprawnienie wierzyciela jest oderwane od spełnienia przez niego dodatkowych warunków poza tym, że spełnił on swoje świadczenie oraz nabył prawo do żądania odsetek. Jest to uprawnienie, które nie zależy od tego, czy wierzyciel poniósł w konkretnej sytuacji jakikolwiek uszczerbek związany ze spełnieniem przez dłużnika jego świadczenia z opóźnieniem. O tym, że powstanie tego uprawnienia nie jest związane ze szkodą świadczą przynajmniej dwie okoliczności. Ustawodawca wyraźnie stwierdza, że chodzi o rekompensatę, przy tym rozumianą nie jako wyrównanie konkretnego uszczerbku, który wierzyciel musi wykazać, ale jako zryczałtowaną rekompensatę za koszty, które musi ponosić w związku z odzyskiwaniem należności.

Zgodnie z powyższym, należy wskazać, że każdorazowo w przypadku wystąpienia opóźnienia w płatności pomiędzy przedsiębiorcami, wierzycielowi przysługuje prawo do naliczenia rekompensaty, a Wierzyciel nie musi podejmować żadnych działań windykacyjnych. W praktyce przyjęto jednakże, że dobrze widziane jest podjęcie chociażby minimalnych działań windykacyjnych stanowiących podstawę dla dochodzenia rekompensaty.

W tym miejscu należy także wskazać, że jeżeli strony ustaliły, że świadczenie pieniężne będzie spełniane w częściach, uprawnienie do rekompensaty przysługuje Wierzycielowi w stosunku do każdej niezapłaconej części (art. 11 Ustawy). Oznacza to, że jeżeli na podstawie umowy strony ustaliły, że wystawione zostanie kilka faktur / faktury będą wystawiane cyklicznie, wierzyciel może dochodzić rekompensaty za opóźnienia doliczając rekompensatę do każdej z faktur.

2. Kilkudniowe opóźnienie w płatności

Celem wprowadzenia rekompensaty było unikanie zatorów w płatnościach celem uniemożliwienia wystąpienia sytuacji, w której przedsiębiorca oczekujący na terminową zapłatę z uwagi na występujące opóźnienie nie może brać udziału w obrocie gospodarczym, albowiem pomimo wykonanej umowy nie otrzymał płatności.

A co z sytuacją, gdy opóźnienie było nieznaczne?

W przypadku, gdy dłużnik z zapłatą należności spóźni się jedynie kilka dni, w trakcie postępowania sądowego, dłużnik może podnieść argument, że naliczenie rekompensaty stanowi nadużycie prawa wskazane w art. 5 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku Kodeks cywilny (dalej jako: „kodeks cywilny”) który stanowi, że 

Nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.

W ocenie Sądu Najwyższego, zgodnie z Uchwałą z dnia 11 grudnia 2015 roku, wydaną w sprawie o sygn. akt III CZP 94/15, Sąd, mając na uwadze dolegliwość dla dłużnika wynikającą z tytułu zapłaty rekompensaty o równowartości 40 euro, powinien zbadać, czy w okolicznościach konkretnej sprawy wierzyciel nie nadużył przyznanego mu prawa, biorąc pod uwagę art. 5 k.c..

3. Przedawnienie należności wynikających z Ustawy

Ustawa nie wskazuje terminów przedawnienia, po upływie których nie może zostać naliczona rekompensata. 

Terminów przedawnienia należy więc szukać w kodeksie cywilnym.

Zgodnie z ogólną normą wskazaną w art. 118 kodeksu cywilnego termin przedawnienia roszczeń majątkowych wynosi 6 lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - 3 lata.

Teoretycznie należy więc przyjąć, że roszczenia z tytułu opóźnień w transakcjach handlowych przedawniają się po upływie 3 lat, albowiem wynikają one z tytułu prowadzonej przez kontrahentów działalności gospodarczej.

W tym miejscu, należy wskazać, że termin ogólny przedawnienia roszczeń (6 lat) uległ zmianie w 2018 roku. 

Ważne:

Zmianie nie uległ termin 3 letni przewidziany dla roszczeń wynikających z prowadzonej działalności gospodarczej.

Należy jednak pamiętać, że wierzyciel może podjąć czynności zmierzające do przerwania biegu przedawnienia. Takimi czynnościami są m.in.:

  • czynności dokonywane przed sądem tj. wytoczenie powództwa bądź zawezwanie do próby ugodowej.
  • czynność dokonywane przed organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju;
  • czynności dokonywane przed sądem polubownym,
  • uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje;
  • przez wszczęcie mediacji.

4. Cesja rekompensaty

Od 1 stycznia 2020 roku weszła w życie ustawa z dnia 19 lipca 2019 roku o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia zatorów płatniczych, która wprowadziła pkt. 4 do art. 10 Ustawy, wskazujący, że „roszczenie o rekompensatę nie może być zbyte”.

Oznacza to, że od dnia 1 stycznia 2020 roku, nie jest możliwe dokonanie cesji / zbycia wierzytelności w postaci Rekompensaty.

Jednakże, jeżeli wierzytelność została zbyta przed tym terminem,  nie ma przeciwskazań dla jej dochodzenia od dłużnika.

Stan prawny na 8 lipca 2020 roku

Podstawa prawna:

  • Ustawa z dnia 8 marca 2013 roku o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (Dz.U 2020. 935);
  • Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 roku Kodeks cywilny (Dz.U 2019.1145);
  • Ustawa z dnia 19 lipca 2019 roku o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczenia zatorów płatniczych (Dz.U 2019.1649).

Pomogliśmy?

Teraz Ty możesz pomóc nam!

Z tego tekstu możesz korzystać za darmo, ale nie powstał za darmo i poświęciliśmy na niego sporo czasu. Ty również możesz pomóc w tworzeniu kolejnych, wspierając nas finansowo.
Wystarczy nawet niewielka kwota.

Wybierz kwotę darowizny i przejdź do szybkiej, bezpiecznej płatności internetowej:

/ miesięcznie

  • Wybierz lub wpisz kwotę darowizny