Odstąpienie od umowy rezerwacji biletów na spektakl

Użytkowniczka zwróciła się do nas z prośbą o udzielenie odpowiedzi na pytanie w następującym stanie faktycznym:

Na jakie podstawy prawne mogę powołać się w temacie odstąpienia od rezerwacji biletów na spektakl dla dzieci z Przedszkola Samorządowego? Formularz rezerwacji podpisany był w marcu lub kwietniu 2024 na spektakl planowany na marzec 2025. Rada rodziców powołana na obecny rok szkolny 24/25 nie wyraziła zgody na wyjazd dzieci na ten spektakl, a to rodzice płacą za bilety. Niezwłocznie po tej decyzji, czyli tydzień temu, organizator został poinformowany o tym fakcie. niestety utrzymuje, że decyzja rodziców jest nieistotna, bo rezerwacji dokonała konkretna osoba i przyślą fakturę na bilety za które przedszkole będzie "musiało" zapłacić. A jest to niemożliwe, bo nie posiadamy w budżecie takich środków

Zasada swobody umów

Na wstępie warto wskazać, że jedną z naczelnych zasad obowiązujących w prawie cywilnym jest zasada swobody umów (inaczej zwana zasadą swobody kontraktowania). Została wyrażona w art. 353(1) kodeksu cywilnego, zgodnie z którym: 

„Strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.”

Ma ona swoje korzenie nie tylko w zasadzie równości stron, ale także w autonomii ich woli, na których przecież oparte są wszystkie stosunki cywilnoprawne. Strony więc, na mocy zasady swobody umów, mają kompetencję do kształtowania wiążących je stosunków zgodnie z własnymi oświadczeniami woli. Zasada ta dotyczy wszystkich kontraktów obligacyjnych, stosuje się ją więc powszechnie.

 

Stosowanie zasady swobody umów

Zasada swobody umów wyraża się w następujący sposób:

• Swoboda w zawieraniu umowy i wyborze kontrahenta. Strony mają nie tylko możliwość podjęcia według własnego uznania decyzji, czy w ogóle zawrą umowę, ale także kim będzie ich kontrahent. Nic nie jest więc im narzucane, nie ma z góry określonego obowiązku wstępowania w jakiekolwiek stosunki cywilnoprawne z kimkolwiek. Strony w każdej chwili mogą kreować, zmieniać czy rozwiązywać istniejący między nimi stosunek prawny w drodze porozumienia.
• Swoboda w kształtowaniu treści umowy. Strony, określając w umowie swoje prawa i obowiązki, mogą przyjąć bez modyfikacji rozwiązania dotyczące poszczególnych typów umów, uregulowane w kodeksie cywilnym (umowy nazwane), ale mogą także dokonać ich modyfikacji (np. połączyć cechy kilku umów nazwanych, w wyniku czego powstaną umowy mieszane) albo całkowicie od nich odstąpić i zawrzeć umowę nienazwaną, której treść ukształtują według swojego uznania, uwzględniając ograniczenia wynikające z art. 353(1) kc Strony nie są więc związane oznaczonym w ustawie modelem kontraktu - mogą one dostosować wiążące je postanowienia umowy do własnych potrzeb. Zasada swobody umów daje możliwość rozwoju prawa kontraktów, zwłaszcza przez tworzenie nowych umów handlowych.

 

Ograniczenia zasady swobody umów

Jak już zostało wskazane powyżej, zasada swobody umów nie daje kompetencji niczym nieograniczonej. Granice swobody umów są nie tylko określone w art. 353(1) k.c., ale także w ogólnej regule, zawartej w art. 58 k.c. zgodnie z którym:

„§ 1. Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy.

§ 2. Nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

§ 3. Jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana.”

Kompetencje przysługujące stronom w kreowaniu umów są różne w zależności od tego, o jaki stosunek cywilnoprawny chodzi (szersze kompetencje będą przysługiwać w przypadku jednego, a węższe w przypadku innego stosunku cywilnoprawnego). Ponadto kompetencje te zależą również od cech danego podmiotu (pewne czynności prawne mogą być spełniane tylko wtedy, jeśli podmiot spełnia określone warunki, np. aby zawrzeć ważną umowę sprzedaży samochodu, jedna ze stron musi być właścicielem tego samochodu). Co więcej, niektóre sytuacje mogą być regulowane tylko przez czynność prawną jednostronną (np. testament), w innych przypadkach konieczna jest umowa czy uchwała.

Z art. 353 (1) kc wynikają czynniki, które wpływają na ograniczenie tak ważnej reguły jak zasada swobody umów. Przede wszystkim treść i cel umowy nie mogą być sprzeczne z właściwością (naturą) stosunku. Strony zawierające umowę muszą respektować charakterystyczne cechy każdego stosunku zobowiązaniowego. Nie mogą więc np. naruszać interesów osób trzecich - postanowienia umowy mogą wiązać tylko jej strony. Także żadna ze stron nie może uzyskać uprawnienia do jednostronnego, dowolnego regulowania obowiązków drugiej strony, ponieważ istotą umowy jest porozumienie, więc strony, zmieniając warunki umowy, muszą być w tej kwestii zgodne. Kolejnym przykładem jest np. nieważność zapisu w umowie zlecenie dotyczącego zobowiązania się jednej strony do uzyskania określonego rezultatu. Umowa zlecenie bowiem jest zobowiązaniem starannego działania - natura takich zobowiązań wyklucza możliwość, aby umowa przymuszała dłużnika do osiągnięcia określonego wyniku. Innym przykładem może być zakaz zawarcia w umowie takich postanowień, które z góry wyłączają zaspokojenie wierzyciela czy możliwość wypowiedzenia umowy zawartej na czas nieokreślony.

Ogólnie więc ujmując, strony muszą szanować podstawowe cechy stosunku zobowiązaniowego, które przesądzają o istnieniu zobowiązania lub które są istotne dla konkretnego stosunku zobowiązaniowego.

Ponadto należy pamiętać, że umowy nie mogą być sprzeczne z ustawą. Granice swobody umów wyznaczają nie tylko przepisy prawa cywilnego, ale także innych - Konstytucji, prawa karnego, administracyjnego czy prawa pracy. Postanowienia umów nie mogą być więc sprzeczne z normami bezwzględnie wiążącymi w polskim prawie. Przykładowo: zgodnie z art. 157 kc, własność nieruchomości nie może być przeniesiona pod warunkiem ani z zastrzeżeniem terminu. Jeżeli więc strony zawarłyby umowę sprzeczną z tym przepisem, byłaby ona nieważna w tym zakresie. Do ograniczeń swobody umów w zakresie prawa handlowego trzeba zaliczyć zamknięty katalog typów spółek handlowych, ponieważ nie można kreować innych spółek poza określonymi w ustawie, ponadto dla niektórych obszarów działalności gospodarczej akceptowalne są jedynie określone typy spółek. Innym przykładem może być zawieranie umów dotyczących działalności nielegalnej, np. umowa o sprzedaż narkotyków - takie umowy będą nieważne.

 

Odstąpienie od umowy rezerwacji biletów na spektakl

W naszej ocenie w przedstawionym przez Użytkowniczkę stanie faktycznym warto powołać się na sprzeczność treści i celu umowy z właściwością (naturą) stosunku zobowiązaniowego jakim jest organizowany spektakl. Skoro rodzice nie wyrazili zgody na udział dzieci w spektaklu oczywistym jest, że przedszkole nie jest uprawnione do samodzielnego podjęcia decyzji w tym zakresie. Dodatkowym argumentem jest fakt, że osoba, która podpisała umowę z organizatorem nie jest już pracownikiem przedszkola. Wobec tego rekomendujemy podjęcie próby polubownego zakończenia sprawy z organizatorem poprzez wskazanie na sprzeczność umowy z 353(1) kodeksu cywilnego. Zachęcamy do zapoznania się z artykułem opublikowanym w naszym serwisie dotyczącym zasady swobody umów: Swobodne kształtowanie umów przez strony - mikroPorady.pl - Biznesowe wsparcie z najlepszej strony

 

Pamiętaj!

Wpisz nasz KRS 0000318482 w Deklaracji Podatkowej PIT.

Wyszukaj:

Akademia Liderów Innowacji i Przedsiębiorczości Fundacja dr Bogusława Federa
w https://www.podatki.gov.pl/pit/twoj-e-pit/

Dziękujemy

Stan prawny: 26 września 2024 r.

Podstawa prawna:
1) Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1061 z późn. zm.).