Użytkownik zwrócił się do nas z zapytaniem dotyczącym zasad, na jakich Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonuje corocznego ponownego przeliczenia emerytury w sytuacji dalszego zatrudnienia i opłacania składek. Wskazał, że ma obecnie 73 lata, od 13 lat pobiera emeryturę, a jednocześnie nieprzerwanie pracuje na pełny etat. Każdego roku składa do ZUS wniosek o ponowne ustalenie wysokości świadczenia, co skutkuje wydaniem przez organ informacji o doliczeniu do emerytury kwoty wynikającej z nowo opłaconych składek.
Jak relacjonuje użytkownik, ZUS każdorazowo dzieli sumę wpłaconych w danym roku składek (dla uproszczenia wskazywaną jako 1 000 zł) przez tzw. dalsze średnie trwanie życia wyrażone w miesiącach, a następnie uzyskany wynik dolicza do miesięcznej emerytury. W kolejnych latach przyjmowane przez ZUS wartości dalszego trwania życia ulegały stopniowym zmianom – czasem zmniejszały się o kilka miesięcy, a czasem różnica była minimalna lub wręcz żadna w porównaniu z rokiem poprzednim.
Na tym tle użytkownik powziął wątpliwości co do sposobu ustalania dalszego trwania życia, zwłaszcza że co roku – mimo upływu czasu – zmniejszenie tej wartości nie następuje w sposób jednolity. Zadaje pytanie, jak mechanizm ten będzie działał w przyszłości, w szczególności jaki dalszy czas trwania życia ZUS przyjmie w sytuacji, gdy osiągnie wiek 80, 90 czy nawet 100 lat, oraz na ile miesięcy będą wówczas dzielone kolejne wpłacane przez niego składki.
Zapytanie użytkownika ma na celu zrozumienie zasad funkcjonowania tego mechanizmu w dłuższej perspektywie oraz ustalenie, czy istnieje dolna granica dalszego trwania życia przyjmowanego przez ZUS, czy też wartość ta będzie ulegała dalszym, trudnym do przewidzenia zmianom wraz z każdym kolejnym rokiem.
Poniżej odpowiedź naszych ekspertów.
Spis treści:
- Dalsze trwanie życia w systemie emerytalnym - co to naprawdę oznacza i jak się je oblicza
- Podstawa prawna corocznego ponownego ustalania emerytury - jak wygląda mechanizm w obecnym stanie prawnym
- Rola tablic dalszego trwania życia i moment ich stosowania przez ZUS
- Dlaczego dalsze trwanie życia nie zmniejsza się „rok za rok”
- Podsumowanie: co naprawdę mierzy ZUS i czego nie należy oczekiwać od przeliczeń
Dalsze trwanie życia w systemie emerytalnym - co to naprawdę oznacza i jak się je oblicza
Kiedy w ZUS pojawia się informacja o dalszych wpłatach w kontekście Twojej emerytury, może to dla organu brzmieć jak kolejna informacja o długości życia. W rzeczywistości jest to wartość statystyczna, służąca konkretnemu celowi matematyczno-prawnemu, a nie biograficznej prognozie tego, ile ty osobiście jeszcze pożyjesz.
Polski system emerytalny wykorzystuje dane demograficzne zbiorcze: co roku Prezes Głównego Urzędu Statystycznego (GUS) publikuje tzw. tablice średniego dalszego trwania życia. Te tablice pokazują, dla każdej grupy wieku od około 30 do 90 lat, ile średnio miesięcy życia pozostaje osobom, które osiągnęły dany wiek, bazując na obserwowanej śmiertelności w całej populacji. Dane te są ogłaszane w specjalnym komunikacie i obowiązują przy obliczaniu emerytur od 1 kwietnia do 31 marca kolejnego roku kalendarzowego.
Dlaczego ZUS używa takiej statystyki? Wbrew intuicji, w systemie ubezpieczeń społecznych emerytura nie jest traktowana jak „Twój własny kapitał”, który będziesz pobierać dopóki żyjesz. Emerytura to świadczenie finansowe, które system musi rozłożyć w czasie na możliwy okres jego pobierania. Aby to zrobić, zakład ubezpieczeń społecznych (ZUS) musi przyjąć pewien mianownik aktuarialny - liczbę miesięcy, przez które przeciętnie emeryci w danym wieku pobierają świadczenie. Ten właśnie mianownik pochodzi z tablic GUS.
Mechanizm wygląda następująco:
- Zsumowane są Twoje środki zgromadzone na koncie emerytalnym (kapitał emerytalny) wraz z ewentualnymi składkami dopłaconymi po przyznaniu emerytury.
- Ta suma finansowa zostaje podzielona przez liczbę miesięcy średniego dalszego trwania życia dla Twojego wieku.
- Wynik tego działania daje wysokość miesięcznego świadczenia.
Warto podkreślić kilka istotnych aspektów:
- Wartość ta nie jest osobistą prognozą Twojej długości życia. To parametr statystyczny, czyli średnia wyznaczona dla całej populacji w danym wieku.
- GUS tablice aktualizuje corocznie, ponieważ demografia się zmienia (np. mniej lub więcej zgonów w danym roku wpływa na przewidywane dalsze trwanie życia).
- Jeżeli ZUS ponownie przelicza emeryturę ze względu na dodatkowe składki po przyznaniu świadczenia, to do tych dodatkowych składek stosuje właśnie najnowsze tablice GUS.
Dlatego „dalsze trwanie życia” nie oznacza, że ZUS bierze pod uwagę Twoje indywidualne zdrowie czy konkretną sytuację osobistą. To narzędzie aktuarialne: średnia statystyczna liczba miesięcy życia, jaką można przewidywać dla osób w tym samym wieku, która służy do ustalenia matematycznej wysokości świadczenia.
Podstawa prawna corocznego ponownego ustalania emerytury - jak wygląda mechanizm w obecnym stanie prawnym
W polskim systemie emerytalnym istnieje konkretna podstawa prawna dotycząca corocznego ponownego ustalania wysokości emerytury, gdy osoba pobierająca świadczenie nadal podlega ubezpieczeniom emerytalnemu (czyli nadal opłaca składki) po przyznaniu emerytury. Zasady te są określone w Ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. 2024 r. poz. 1631 z późn. zm.).
1. Wniosek o ponowne ustalenie wysokości emerytury
Podstawą do ponownego ustalenia wysokości emerytury jest zgłoszenie przez emeryta odpowiedniego wniosku. Taki wniosek składa się, jeśli po przyznaniu emerytury osoba nadal podlega ubezpieczeniu emerytalnemu i opłaca składki (np. pracuje na etacie lub prowadzi działalność gospodarczą).
ZUS nie przeliczy emerytury automatycznie bez wniosku - to wnioskodawca musi zainicjować procedurę ponownego ustalenia świadczenia.
2. Podstawy obliczenia ponownie ustalonej emerytury
- Ponownie ustalona emerytura obliczana jest według tych samych zasad, które obowiązują przy pierwszym ustaleniu wysokości świadczenia - tj. jakby emeryt dopiero miał prawo do emerytury, ale z uwzględnieniem aktualnego stanu konta ubezpieczeniowego.
- Podstawę obliczenia stanowią składki na ubezpieczenie emerytalne zgromadzone na koncie ubezpieczonego, ze wszystkimi waloryzacjami, które zostały zapisane na koncie do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku.
- Zgromadzone składki są następnie pomniejszane o kwotę iloczynu dotychczas pobieranej emerytury i liczby miesięcy, przez które świadczenie było wypłacane.
3. Zastosowanie tablic średniego dalszego trwania życia
W procesie ponownego ustalenia wysokości emerytury składki zgromadzone po pierwszym ustaleniu świadczenia są dzielone przez statystyczną liczbę miesięcy dalszego trwania życia obowiązującą na dzień złożenia wniosku, adekwatną do wieku emeryta. To dlatego co roku w odpowiedzi ZUS pojawia się wartość „średnie dalsze trwanie życia” i różni się ona w zależności od wieku oraz od aktualnych danych demograficznych publikowanych przez GUS.
Jest to element matematyczny, który ma dać nową wysokość miesięcznej renty, wynikającą z podziału rzeczywiście zgromadzonych składek przez liczbę miesięcy dalszego trwania życia zgodną z obowiązującymi tablicami aktuarialnymi.
4. Ochrona wysokości świadczenia
W praktyce ważne jest to, że ponowne ustalenie wysokości emerytury nie może skutkować jej obniżeniem. Jeżeli po uwzględnieniu dodatkowych składek oraz zasad ponownego ustalenia wyszłaby kwota niższa niż dotychczas pobierane świadczenie, ZUS kontynuuje wypłatę dotychczasowej, wyższej emerytury.
5. Zakres stosowania przepisów
Przepis art. 194e dotyczy emerytur przyznanych na podstawie artykułów ustawy emerytalnej dotyczących emerytury z tytułu osiągnięcia wieku emerytalnego lub odpowiednio emerytury po rencie z tytułu niezdolności do pracy. Jeżeli świadczenie zostało przyznane na innych zasadach prawnych (np. specyficzne świadczenia pomostowe, nauczycielskie), ponowne ustalenie może nie być możliwe w takim samym trybie.
Rola tablic dalszego trwania życia i moment ich stosowania przez ZUS
Kluczowym elementem mechanizmu przeliczania emerytury są tablice średniego dalszego trwania życia, które ZUS stosuje jako obowiązujący parametr rachunkowy. Tablice te są ogłaszane corocznie przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w formie komunikatu i - zgodnie z ustawą o emeryturach i rentach z FUS - ZUS nie ma w tym zakresie żadnej swobody decyzyjnej. Musi stosować dokładnie te wartości, które wynikają z aktualnie obowiązujących tablic.
Istotne jest to, w którym momencie tablice są stosowane. Przy ponownym ustaleniu wysokości emerytury - na wniosek osoby, która po przyznaniu świadczenia nadal opłacała składki - ZUS bierze pod uwagę tablice obowiązujące w dniu złożenia wniosku, a nie te, które obowiązywały w chwili przejścia na emeryturę ani w latach poprzednich. Oznacza to, że nawet jeśli sytuacja ubezpieczonego się nie zmienia, sam parametr dalszego trwania życia może być inny z uwagi na coroczną aktualizację danych demograficznych.
W praktyce tłumaczy to, dlaczego w kolejnych latach:
- wartość dalszego trwania życia nie zawsze zmniejsza się o pełny rok,
- czasem różnica wynosi kilka miesięcy, ułamki miesiąca,
- a sporadycznie wartość może pozostać taka sama jak w roku poprzednim.
Nie wynika to z indywidualnej oceny sytuacji emeryta, lecz z faktu, że tablice GUS odzwierciedlają zmiany statystyczne w całej populacji, a nie prostą arytmetykę „kolejnego przeżytego roku”. ZUS jedynie technicznie stosuje te dane, dzieląc nowo doliczane składki przez liczbę miesięcy wynikającą z tablic dla wieku osiągniętego w dacie złożenia wniosku.
Dlaczego dalsze trwanie życia nie zmniejsza się „rok za rok”
Intuicyjnie można oczekiwać, że skoro z każdym kolejnym rokiem życia człowiek jest o rok starszy, to wskazywane przez ZUS dalsze trwanie życia powinno co roku zmniejszać się dokładnie o 12 miesięcy. W praktyce tak się jednak nie dzieje - i nie jest to błąd ani uznaniowość organu, lecz konsekwencja sposobu konstruowania tablic statystycznych.
Tablice średniego dalszego trwania życia nie są prostym odliczaniem czasu, lecz wynikiem obserwacji umieralności w całej populacji. Pokazują one, ile miesięcy życia statystycznie pozostaje osobom, które już osiągnęły dany wiek. W starszych grupach wiekowych mechanizm ten działa inaczej niż w młodszych rocznikach, ponieważ osoby, które dożyły bardzo zaawansowanego wieku, stanowią populację silnie „wyselekcjonowaną” - są to osoby, które statystycznie mają większe szanse przeżyć kolejny rok niż wynikałoby to z prostego uśrednienia.
Z tego powodu wraz z wiekiem:
- dalsze trwanie życia maleje coraz wolniej,
- różnice między kolejnymi rocznikami wieku mogą wynosić tylko kilka miesięcy, a nawet ułamki miesiąca,
- możliwe są sytuacje, w których wartość ta pozostaje taka sama jak rok wcześniej.
Dodatkowo należy pamiętać, że tablice są aktualizowane co roku na podstawie najnowszych danych demograficznych. Zmiany w śmiertelności (np. spadek liczby zgonów w danej grupie wiekowej) mogą powodować, że dla określonego wieku statystyczne dalsze trwanie życia w nowej tablicy będzie wyższe lub bardzo zbliżone do wartości z roku poprzedniego, mimo że dana osoba jest starsza.
W efekcie mechanizm stosowany przez ZUS nie polega na „odejmowaniu przeżytego roku”, lecz na każdorazowym odczycie wartości z aktualnej tablicy GUS, przypisanej do wieku osiągniętego w dniu złożenia wniosku. To tłumaczy, dlaczego zmiany, które widzi emeryt w kolejnych decyzjach, bywają nierówne i czasem zaskakujące, choć pozostają w pełni zgodne z obowiązującym prawem.
Podsumowanie: co naprawdę mierzy ZUS i czego nie należy oczekiwać od przeliczeń
Z punktu widzenia obowiązującego stanu prawnego mechanizm stosowany przez ZUS jest spójny i jednoznacznie określony. Zakład nie ustala, ile konkretna osoba będzie jeszcze żyła, ani nie „koryguje” indywidualnie dalszego trwania życia emeryta. ZUS wykonuje wyłącznie operację rachunkową przewidzianą w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, opartą na danych statystycznych ogłaszanych corocznie przez Prezesa GUS.
Dalsze średnie trwanie życia pełni w tym systemie funkcję technicznego mianownika: pozwala rozłożyć nowo doliczane składki na hipotetyczny, statystyczny okres pobierania świadczenia. Każdorazowo stosowana jest wartość wynikająca z aktualnie obowiązujących tablic, odpowiednia dla wieku osiągniętego w dniu złożenia wniosku o ponowne ustalenie emerytury. Z tego względu parametry te mogą się zmieniać nierównomiernie - czasem o kilka miesięcy, czasem o ułamki miesiąca, a niekiedy pozostawać bez zmian.
Nie należy więc oczekiwać, że:
- dalsze trwanie życia będzie zmniejszać się co roku o 12 miesięcy,
- ZUS „zapamięta” wcześniejszą wartość i będzie ją konsekwentnie pomniejszał,
- osiągnięcie bardzo zaawansowanego wieku spowoduje zniknięcie lub uproszczenie tego mechanizmu.
System emerytalny działa w oparciu o średnie populacyjne, a nie indywidualne losy. Dopóki obowiązuje obecna konstrukcja prawna, a tablice dalszego trwania życia są corocznie publikowane przez GUS, dopóty każda kolejna dopłacona składka - niezależnie od wieku emeryta - będzie dzielona przez statystyczną liczbę miesięcy wynikającą z tych tablic. To nie odpowiedź na pytanie „jak długo będę żył”, lecz konsekwencja przyjętego w ustawie sposobu finansowego rozliczania świadczeń.
Twój podatek ma moc! Przekaż 1,5% na Akademię Liderów Innowacji i Przedsiębiorczości Fundacja dr Bogusława Federa, wpisując w PIT numer KRS 0000318482. Wspieraj z nami polską mikroprzedsiębiorczość.
Wyszukaj: Akademia Liderów Innowacji i Przedsiębiorczości Fundacja dr Bogusława Federa w https://www.podatki.gov.pl/pit/twoj-e-pit/
Dziękujemy
Stan prawny: 18 stycznia 2026 r.
Stan prawny:
- Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U.2024.0.1631 t.j.)
- Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2025.0.350 t.j.)
