Wielkość tekstu
Kontrast serwisu
Bezpłatny Program PIT 2017

Procedura: jak uniknąć odpowiedzialności karnej i karno-skarbowej przez przedsiębiorcę - wybrane przykłady

Przedsiębiorco, liczne obowiązki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej często sprzyjają przeoczeniu dopełnienia pewnych obowiązków względem urzędu skarbowego czy pracownika. Nie rzadko zachowanie takie może zostać uznane za wykroczenia lub przestępstwo skarbowe lub karne, za które może grozić kara grzywny, a w niektórych przypadkach nawet ograniczenie czy pozbawienie wolności.

W przedmiotowym zagadnieniu zastosowanie mają następujące akty prawne:

  1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (t.j. Dz.U. 2016.1137);
  2. Ustawa z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy (t.j.: Dz. U. 2016.2138.);
  3. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tj. Dz. U. 2016, poz. 1666);
  4. Ustawa z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary t.j.: Dz. U. 2016.1541)

 

Odpowiedzialność karna

Każdy przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą, jak również osoby fizyczne, podlegają odpowiedzialności karnej za przestępstwa jakich się dopuszczają z tym, że do popełnienia niektórych przestępstw może dojść wyłącznie w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej.

Najistotniejsze z punktu widzenia odpowiedzialności karnej jest ustalenie winy przedsiębiorcy. Przez wspomnianą winę należy rozumieć zamiar popełnienia czynu. Jak stanowi Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553) (dalej jako: KK) przestępstwa mogą być popełniane umyślnie bądź nieumyślnie.

Zgodnie z art. 9 § 1 KK „czyn zabroniony popełniony jest umyślnie, jeżeli sprawca ma zamiar jego popełnienia, to jest chce go popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia, na to się godzi”. Co oznacza, że istotą umyślności jest zamiar popełnienia czynu zabronionego. Oznacza on świadomość sprawcy i jego wolę urzeczywistnienia swoim zachowaniem (działaniem lub zaniechaniem) znamion czynu zabronionego - jego strony przedmiotowej, przedmiotu i podmiotu (przy przestępstwach indywidualnych)[1].

Przykładowo przedsiębiorca, który uzyskuje kredyt w instytucji finansowej – banku, a następnie nie uiszcza obowiązkowej raty w czasie (lub wcale go nie spłaca) z powodu braków środków, nie może zostać pociągnięty do odpowiedzialności karnej z powodu doprowadzenia banku do niekorzystnego rozporządzenia mieniem, chyba, że odpowiednie organy udowodnią kredytobiorcy, że już w momencie uzyskiwania kredytu wiedział, że nie będzie go spłacał i w związku z tym działał z zamiarem bezpośrednim (dolus directus). Zamiar bezpośredni polega na tym, że sprawca chce popełnić czyn zabroniony. W ramach zamiaru bezpośredniego niektórzy przedstawiciele doktryny umieszczają także tzw. przestępstwo nieuchronne, czyli sytuacje, kiedy sprawca zdaje sobie sprawę z tego, że zrealizowanie jego zamierzenia (tego, czego wprost chce) doprowadzi do urzeczywistnienia innego stanu rzeczy, relewantnego prawnokarnie [2].

Co ważne odmianą zamiaru bezpośredniego jest także tzw. zamiar kierunkowy (dolus coloratus), który w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej wykorzystuje bardzo często. Polega on na tym, iż przedsiębiorca (sprawca) nie chce popełnienia czynu zabronionego, ale przewidując możliwość jego popełnienia, godzi się na to[3]. Godzenie się, najogólniej rzecz biorąc, oznacza akceptowanie mogącego nastąpić stanu rzeczy. Nie stanowi jednakże zamiaru ewentualnego przekonanie sprawcy o nieuchronności popełnienia czynu zabronionego. Jest to wówczas zamiar bezpośredni o  czym wyżej. Godzenie się dotyczy skutku ubocznego, realnego, lecz w rozumieniu sprawcy jedynie prawdopodobnego w stosunku do podstawowego celu jego działania[4]. Aby stwierdzić, iż sprawca żywił takie przekonanie, nie wystarczy odwołać się do samej tylko obiektywnej konieczności skutku, należy dokonać także oceny samego sprawcy - jego możliwości intelektualnych, zdolności kojarzenia i przewidywania skutków ludzkiego zachowania[5].

Przepisy karne bezpośrednio dotyczące przedsiębiorcy zostały zaś opisane w rozdziałach XXVIII i XXXVI KK i określone jako dotyczące przestępstw przeciwko obrotowi gospodarczemu oraz prawom pracownika. Dodatkowo należy wskazać, iż istnieją również inne przepisy pozakodeksowe, zawarte w ustawach tj. prawo bankowe, ustawie o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji czy kodeks spółek handlowych. Osobną regulacją objęte są przestępstwa skarbowe z Ustawy z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy (t.j.: Dz. U. 2013 poz. 186) – dalej jako KKS – o czym w części pt.: „Odpowiedzialność karnoskarbowa”.

W Rozdziale XXVIII KK uregulowano przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących pracę zarobkową. Zgodnie z art. 218 § 1 KK kto, wykonując czynności w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, złośliwie lub uporczywie narusza prawa pracownika wynikające ze stosunku pracy lub ubezpieczenia społecznego, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Do dokonania przedmiotowego przestępstwa  nie jest potrzebny skutek w postaci doznania przez pracownika pokrzywdzenia przez naruszenie jego praw ani faktyczny brak umożliwienia pracownikowi podjęcia pracy, nie jest nim także szkoda materialna[6]. Termin "wykonywanie czynności" należy rozumieć w funkcjonalnym związku z naruszeniem praw pracownika, stąd mieści się w nim zarówno podejmowanie czynności naruszającej prawa pracownika, jak i zaniechanie wykonania czynności, której podjęcie w określonym układzie sytuacyjnym stanowiło szczególny obowiązek danej osoby jako gwaranta niedopuszczenia do naruszenia praw pracownika[7]. Dla przykładu, działanie takie może polegać na odmowie wydania świadectwa pracy, udzielenia urlopu, wypłaty wynagrodzenia[8]. Co ważne, takie działanie przedsiębiorcy (pracodawcy) względem pracownika musi być złośliwie lub uporczywe.

„Złośliwie" oznacza nie tylko zachowanie umyślne, ale nakierowane na cel w postaci chęci wyrządzenia innej osobie krzywdy, dolegliwości. Niezbędne jest tu ustalenie, że naruszanie praw określonego pracownika nie ma żadnych racjonalnych przyczyn, motywowane jest jedynie personalną niechęcią do jego osoby[9].

"Uporczywie" oznacza zaś, że zachowanie sprawcy albo ma trwać przez pewien czas, albo powtarzać się kilkakrotnie, musi zawierać także świadomość niweczenia tym możliwości osiągnięcia stanu założonego przez prawo[10]. Trafnie wskazuje się w literaturze, że dla rozróżnienia występku z art. 218 KK i wykroczenia, znaczenie ma ocena owej uporczywości. "Ocena uporczywości i długotrwałości ma charakter zindywidualizowany i musi być dokonywana odmiennie, w zależności od konkretnego stanu faktycznego. Wydaje się zasadne przyjęcie za "długotrwałe" działań trwających w okresie przynajmniej 3 miesięcy"[11].

Przedsiębiorca powinien również unikać zachowania polegającego na niezgłoszeniu pracownika do obowiązkowego ubezpieczenia społecznego, jak również ważne jest, że ewentualna zgoda pracownika na takie niezgłoszenie nie wyłącza odpowiedzialności za to przestępstwo. W związku z tym, przestępstwem będzie choćby zatrudnienie pracownika przez pracodawcę bez odpowiedniej składki na ZUS czy zgłoszenie wynagrodzenia niższego niż rzeczywiście wypłacane. Wszelkie te działania wypełniają dyspozycję z art. 218 KK.

Warto wskazać, że takiej samej karze podlegać będzie przedsiębiorca, który wbrew orzeczeniu sądu pracy nie przywróci na stanowisko pracownika, co do którego zostało takie przywrócenie prawomocnie orzeczone.

Dodatkowo, niektóre naruszenia praw pracownika są karalne bezpośrednio na podstawie Ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j.: Dz. U. 2014 poz. 1502) – dalej jako: KP – który jest jedną z licznych ustaw zawierających przepisy karne, tzw. pozakodeksowe, to jest znajdujące się poza kodeksem karnym czy karnoskarbowym. Ustawodawca przewiduje wymierzenie kary grzywny np. wobec przedsiębiorcy lub osoby działającej w jego imieniu w sytuacji nieprzestrzegania przepisów o czasie pracy, zatrudnianiu młodocianych, nieprowadzaniu dokumentacji lub akt osobowych, zawieranie umów cywilnoprawnych kiedy wymagane jest zawieranie umów o pracę lub rozwiązywanie umów o pracę bez wymaganego okresu wypowiedzenia o czym stanowi art. 281 KP.

 

[1] Wąsek (w:) Górniok i in., t. 1, s. 105.

[2] Wąsek (w:) Górniok i in., t. 1, s. 105-106).

[3] Peiper, Komentarz, s. 54.

[4] wyrok SA w Krakowie z dnia 4 sierpnia 2009 r., II AKa 143/09, KZS 2009, z. 7-8, poz. 55.

[5] wyrok SA we Wrocławiu z dnia 25 maja 1995 r., II AKr 145/95, OSA 1995, z. 6, poz. 31.

[6] Flasiński, Przestępstwa..., s. 32 i n.; Marek, Komentarz, s. 490; Radecki (w:) Wąsek I, s. 1149.

[7]  Tomporek, Przedmiot..., s. 13 i n.

[8] wyrok SN z dnia 4 kwietnia 2000 r., I PKN 516/99, OSNP 2001, nr 16, poz. 516.

[9] Wróbel (w:) Zoll II, s. 1048.

[10] postanowienie SA w Krakowie z dnia 13 grudnia 2000 r., II AKz 289/00, KZS 2000, z. 12, poz. 28; por. także uwagi do art. 209

[11] Marciniak, Znamiona..., s. 60-67.


Może zaoszczędzimy Ci czasu? Może podejmiesz szybciej lepszą decyzję?
Pamiętaj o rozliczeniu podatku PIT za 2016

Pobierz Bezpłatny Program PIT 2017 i Wyślij e-Deklarację

Program Rozlicza: PIT 28 PIT 36 PIT 36L PIT 37 PIT 38 PIT 39

 
Akademia Liderów Fundacja dr Bogusława Federa
Przedsiębiorczość i Innowacje
Rozwijamy Mikro Firmy

Pomóż Nam Działać Szybciej !
Przekaż ico-1procent-min Wpisz KRS 0000318482

Porady i wzory dokumentów przygotowywane na zlecenie Fundacji Akademii Liderów w ramach nieodpłatnej działalności pożytku publicznego są finansowane z 1 % Podatku otrzymanego od użytkowników serwisu.

Porady i wzory dokumentów opracowywane na zlecenie Fundacji przez zespól prawników Kancelarii Juris są zgodne z obowiązującym prawem i podlegają ochronie prawa autorskiego.
Zarządzający serwisem Mikroporady.pl nie odpowiadają za opinie i poglądy autorów.

 
 

Pomóż Nam Działać Szybciej. Jeśli nie My razem, to kto? Bo kiedy, jeśli nie teraz?

Mikroporady.pl w miesiącu odwiedza ponad 40000 unikalnych użytkowników

Przekaż ico-1procent Podatku PIT

KRS: 0000318482 - Wpisz w Deklaracji

Dlaczego warto?

przekaż darowiznę

• do 6% dochodu - osoby fizyczne
• do 10% dochodu - osoby prawne

Przekaż darowiznę on-line:

dalej
Wypełnienie pól oznaczonych gwiazdką (*) jest obowiązkowe.
 

Zapisz się na Biuletyn

Co tydzień bezpłatny Biuletyn Aktualizacyjny z nowymi wzorami dokumentów, instrukcjami, poradami, przygotowywanymi przez zespół prawników z aktualnym stanem prawnym.

Fundacja Akademia Liderów i Mikroporady ® udzielają pomocy mikro firmom bezpłatnie i bez ograniczeń.
Nie wyświetlamy żadnych reklam, nie pobieramy opłat od użytkowników, nie udostępniamy pozostawionych danych.

 
x

baner rozlicz pit za 2016 300x300